જાપાનના પાંડા પ્રેમીઓ માટે આ અઠવાડિયું ભાવુક કરનારું છે. ટોક્યોના ઉએનો પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં રહેલા છેલ્લા બે જોડિયા (ટ્વિન્સ) પાંડા શાઓ શાઓ અને લેઈ લેઈ 27 જાન્યુઆરીએ ચીન પરત ફરી રહ્યા છે. આ પાંડા પર ચીનનો માલિકી હક છે. રવિવારે પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં તેમને છેલ્લીવાર સાર્વજનિક રીતે બતાવવામાં આવ્યા. હજારો લોકો છેલ્લીવાર પાંડા જોવા પહોંચ્યા. પ્રાણી સંગ્રહાલયે દરેક મુલાકાતીને માત્ર એક મિનિટનો સમય આપ્યો હતો. આમ છતાં લોકો પાંડા-થીમવાળા રમકડાં સાથે પહોંચ્યા, તેમના નામ પોકારતા રહ્યા અને મોબાઈલથી ફોટો-વિડિયો બનાવતા જોવા મળ્યા. ઘણા લોકો ટિકિટ ન મળવા છતાં પ્રાણી સંગ્રહાલય આવ્યા, જેથી આ વિદાયના સાક્ષી બની શકે. તેમના ગયા પછી જાપાન પહેલી વાર છેલ્લા લગભગ 50 વર્ષમાં પાંડા વિનાનું રહી જશે. તેમની વિદાય પાછળ જાપાન અને ચીન વચ્ચેના બગડતા સંબંધોને મોટું કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ચીન-જાપાન સંબંધોમાં શા માટે વધ્યો તણાવ તાજેતરના મહિનાઓમાં ટોક્યો અને બીજિંગના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો છે. જાપાનના વડાપ્રધાન સાને તાકાઇચીના તે નિવેદનથી ચીન નારાજ છે, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે તાઇવાન પર ચીનની કોઈપણ કાર્યવાહીમાં જાપાન દખલ કરી શકે છે. ટોક્યો મેટ્રોપોલિટન સરકાર દ્વારા નવા પાંડા મોકલવાની વિનંતી છતાં ચીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં ઉએનો ઝૂમાં પાંડા મોકલવાની કોઈ યોજના નથી. ચીનના સરકારી અખબાર બીજિંગ ડેઇલીએ એક નિષ્ણાતના હવાલાથી જણાવ્યું કે જો તણાવ ચાલુ રહેશે તો જાપાનમાં ભવિષ્યમાં પાંડા દેખાશે જ નહીં. જાપાનમાં પાંડા ડિપ્લોમસી અગાઉ પણ રાજકારણ સાથે ટકરાઈ ચૂકી છે. 2011ના ભૂકંપ અને સુનામી પછી સેન્ડાઈ શહેરમાં પાંડા લાવવાની યોજના 2012ના પ્રાદેશિક વિવાદ પછી રદ કરવામાં આવી હતી. શાઓ શાઓ અને લેઈ લેઈનો જન્મ 2021માં ઉએનો ઝૂમાં થયો હતો. ચીન પાંડા અન્ય દેશોને ઉધાર આપે છે, પરંતુ તેમની માલિકી પોતાના હસ્તક રાખે છે, વિદેશમાં જન્મેલા બચ્ચાઓ પર પણ. 15 વર્ષથી પાંડાના ફોટા લઈ રહેલો એક ચાહક જાપાનના એક વેબ એન્જિનિયર તાકાહિરો તાકાઉજીનું જીવન પાંડાઓની આસપાસ ફરે છે. તેમણે 15 વર્ષ પહેલાં ઉએનો પ્રાણી સંગ્રહાલયમાં પાંડા જોવાનું શરૂ કર્યું હતું. ત્યારથી તેઓ રોજ પ્રાણી સંગ્રહાલય જતા રહ્યા અને અત્યાર સુધીમાં 1 કરોડથી વધુ પાંડાના ફોટા પાડી ચૂક્યા છે. છેલ્લા દર્શન દરમિયાન તેમણે એક મિનિટમાં લગભગ 5,000 ફોટા લીધા. ઘરે પાછા ફરીને તેમણે આ ફોટા પોતાના બ્લોગ ‘એવરી ડે પાંડાઝ’ પર અપલોડ કર્યા. તાકાઉજી કહે છે, “મેં તેમને જન્મથી જોયા છે. તેઓ મારા બાળકો જેવા છે. ક્યારેય વિચાર્યું ન હતું કે જાપાનમાં પાંડા ખતમ થઈ જશે.” લાંબા સમયથી પાંડા જોતી મિચિકો સેકીએ કહ્યું કે તે પાંડાને રાજદ્વારી વિવાદોમાં ફસાયેલા જોવા માંગતી નથી. તેમણે કહ્યું, “પાંડા લોકોને શાંતિ આપે છે. જાપાનને પાંડા જોઈએ છે. આશા છે કે નેતાઓ કોઈ રસ્તો કાઢશે.” ચીને જાપાનને પ્રથમ વખત 1972માં પાંડા મોકલ્યા હતા ચીને 1972માં પ્રથમ વખત જાપાનને પાંડા મોકલ્યા હતા. આ ભેટ બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો સામાન્ય બનવાનું પ્રતીક હતું. કાળા-સફેદ પાંડા ટૂંક સમયમાં જાપાનમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય બન્યા અને પછીના દાયકાઓમાં આવેલા પાંડા રાષ્ટ્રીય સિતારાઓ જેવા ગણાવા લાગ્યા. પાંડા લાંબા સમયથી ચીનની રાજદ્વારી નીતિનો ભાગ રહ્યા છે. 1970ના દાયકામાં ચીને અમેરિકા, ફ્રાન્સ, બ્રિટન અને જર્મની જેવા દેશોને પણ પાંડા ભેટમાં આપ્યા હતા. 1980ના દાયકા પછી ચીને ભેટને બદલે લીઝ સિસ્ટમ શરૂ કરી, જે અંતર્ગત વિદેશી પ્રાણી સંગ્રહાલયો સંરક્ષણ અને સંશોધન માટે શુલ્ક ચૂકવે છે.