સરકારે મંગળવારે નેશનલ હાઈવે પર ટોલના નિયમો કડક કર્યા છે. હવે ટોલ ન ચૂકવનારા વાહનોને NOC, ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ અને નેશનલ પરમિટ જેવી સેવાઓ નહીં મળે. આ ફેરફારો સેન્ટ્રલ મોટર વ્હીકલ્સ રૂલ્સ 2026 હેઠળ કરવામાં આવ્યા છે. તેનો હેતુ ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શનને મજબૂત બનાવવાનો અને ટોલ ચોરી અટકાવવાનો છે. ઘણીવાર નેશનલ હાઈવેના ટોલ પ્લાઝા પર ગાડીનું ફાસ્ટેગ સ્કેન થવા છતાં ટેકનિકલ ખામીને કારણે ટોલ કપાતો નથી. ફાસ્ટેગમાં બેલેન્સ ઓછું હોવા છતાં પણ ગાડીઓ ટોલ ક્રોસ કરી જાય છે. હવે આવા વાહનોની બાકી રકમ ગાડીના રેકોર્ડ સાથે જોડાઈ જશે. કઈ-કઈ સેવાઓ રોકવામાં આવશે? નવા નિયમો લાગુ થયા પછી, જો કોઈ ગાડી પર ટોલની બાકી રકમ મળશે, તો તેની આ સેવાઓ રોકવામાં આવશે. આ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરશે? ગાડીના રેકોર્ડ સાથે ટોલ બાકી જોડાવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ અને ઓટોમેટેડ હશે. તેને 3 સ્ટેપ્સમાં સમજી શકાય છે: 1. ટોલ પ્લાઝા પર લાગેલ સેન્સર અને કેમેરા: જેમ જ તમારી ગાડી કોઈ ટોલ પ્લાઝા પરથી પસાર થાય છે, ત્યાં લાગેલ RFID રીડર તમારા ફાસ્ટેગને સ્કેન કરે છે. જો ફાસ્ટેગમાં બેલેન્સ ઓછું હોય અથવા તે બ્લેકલિસ્ટ થયેલ હોય, તો સિસ્ટમ તરત જ તે ગાડીના રજીસ્ટ્રેશન નંબર (VRN)ને રેકોર્ડ કરી લે છે. ભવિષ્યમાં આવનારી ‘મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો’ (MLFF) સિસ્ટમમાં તો બેરિયર પણ નહીં હોય, ત્યાં હાઈ-ડેફિનેશન કેમેરા સીધા તમારી નંબર પ્લેટનો ફોટો ખેંચી લેશે. 2. NPCI અને બેંકને સૂચના: ટોલ પ્લાઝાનો સર્વર આ જાણકારી નેશનલ ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન (NETC)ને મોકલે છે, જેને NPCI મેનેજ કરે છે. અહીંથી ખબર પડે છે કે કઈ બેંકના ફાસ્ટેગમાંથી પૈસા કપાવાના હતા અને શા માટે ન કપાયા. 3. ‘વાહન’ પોર્ટલ સાથે ડેટા સિંક: માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે તેના ‘વાહન’ ડેટાબેઝને ટોલ કલેક્શન સિસ્ટમ સાથે સિંક કર્યો છે. જેમ જ કોઈ ટોલ અનપેડ રહી જાય છે, NPCI તે ડેટાને મંત્રાલયના સર્વર પર મોકલી દે છે. ત્યાં ગાડીના એન્જિન નંબર અને ચેસિસ નંબરના આધારે તે બાકી રકમને તમારા ડિજિટલ રેકોર્ડમાં ઉમેરી દેવામાં આવે છે. ‘અનપેડ ટોલ યુઝર’ની નવી વ્યાખ્યા નક્કી સરકારે નિયમોમાં ‘અનપેડ ટોલ યુઝર’ શબ્દને પણ વ્યાખ્યાયિત કર્યો છે. આ અંતર્ગત, જો કોઈ વાહનની અવરજવર ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન (ETC) સિસ્ટમ એટલે કે ફાસ્ટેગ જેવા માધ્યમોથી રેકોર્ડ કરવામાં આવી છે, પરંતુ તેની ચુકવણી નેશનલ હાઈવે એક્ટ, 1956 અનુસાર મળી નથી, તો તેને બાકી ગણવામાં આવશે. એટલે કે જો તમારા ફાસ્ટેગમાં બેલેન્સ ઓછું હતું અને તમે ટોલ પાર કરી લીધો, તો તે બાકી રકમ તમારી ગાડીના રેકોર્ડ સાથે જોડાઈ જશે. બેરિયર વિના ટોલ વસૂલાતની તૈયારી સરકારનું આ પગલું ભવિષ્યમાં શરૂ થનારી ‘મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો’ (MLFF) ટોલિંગ સિસ્ટમ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમમાં હાઈવે પર કોઈ ફિઝિકલ ટોલ પ્લાઝા કે બેરિયર નહીં હોય. વાહનો હાઈવે પરથી ઝડપથી પસાર થશે અને લાગેલા કેમેરા અને સેન્સર આપમેળે ટોલ કાપી લેશે. આનાથી ટોલ પ્લાઝા પર લાગતી લાંબી કતારો સમાપ્ત થઈ જશે અને ઇંધણની બચત થશે. કારણ કે બેરિયર વિના ટોલ વસૂલીમાં કોઈ વાહનને સ્થળ પર રોકી શકશે નહીં, તેથી સરકારે તેને વાહનના કાગળો (NOC અને ફિટનેસ) સાથે જોડી દીધું છે જેથી લોકો પોતે જ સમયસર ચુકવણી કરે. ફોર્મ 28માં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો NOC માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ફોર્મ 28 ને પણ અપડેટ કરવામાં આવ્યું છે. હવે વાહન માલિકે આ ફોર્મમાં પોતે જ એ ઘોષણા કરવી પડશે કે તેની ગાડી પર કોઈ ટોલ બાકી નથી. આ સાથે જ ગાડી માલિકે સંબંધિત ટોલ વિવરણ પણ આપવું પડશે. ડિજિટલ રીતોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે એ પણ જોગવાઈ કરી છે કે ફોર્મ 28 ના કેટલાક ભાગો હવે ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે પણ જારી કરી શકાશે.