નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આજે એટલે કે 29 જાન્યુઆરીએ ઈકોનોમિક સર્વે રજૂ કરશે. ઈકોનોમિક સર્વે બજેટના એક દિવસ પહેલા રજૂ કરવામાં આવે છે. આમાં દેશના GDPનો અંદાજ અને મોંઘવારી સહિત અનેક જાણકારીઓ હોય છે. આ દેશની આર્થિક સ્થિતિની વિગતવાર માહિતી હોય છે. આ અગાઉ છેલ્લા ઈકોનોમિક સર્વે (2025-2026)માં ઈકોનોમી 6.3%થી 6.8%ની ઝડપે વધવાનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો હતો. સર્વેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત ભારત બનાવવા માટે આગામી એકથી બે દાયકા સુધી 8%ના દરે આર્થિક વિકાસ કરવો પડશે. ઈકોનોમિક સર્વે શું હોય છે?
આ દેશની અર્થવ્યવસ્થાનું વાર્ષિક રિપોર્ટ કાર્ડ હોય છે. આમાં છેલ્લા 1 વર્ષમાં દેશની આર્થિક સ્થિતિનો પૂરો હિસાબ-કિતાબ હોય છે. આનાથી ખબર પડે છે કે આપણા દેશની અર્થવ્યવસ્થાની હાલત કેવી છે. ઈકોનોમિક સર્વેમાં વીતેલા વર્ષનો હિસાબ-કિતાબ અને આવનારા વર્ષ માટે સૂચનો, પડકારો અને સમાધાનનો ઉલ્લેખ હોય છે. ઈકોનોમિક સર્વેને સામાન્ય રીતે બજેટના એક દિવસ પહેલા રજૂ કરવામાં આવે છે. ઈકોનોમિક સર્વે કોણ તૈયાર કરે છે?
નાણા મંત્રાલયના ઈકોનોમિક અફેર્સ ડિપાર્ટમેન્ટની ઈકોનોમિક ડિવિઝન દર વર્ષે ઈકોનોમિક સર્વે કરે છે. તેની આગેવાની ઈકોનોમિક ડિવિઝનના ચીફ ઈકોનોમિક એડવાઈઝર (CEA) કરે છે. હાલમાં ડો. વી અનંત નાગેશ્વરન આ ડિવિઝનના CEA છે. સર્વે કેમ જરૂરી છે?
ઈકોનોમિક સર્વે અર્થવ્યવસ્થાનો બેરોમીટર છે. આનાથી ખબર પડે છે કે દેશની અર્થવ્યવસ્થા કેવી છે અને તેમાં સુધારા માટે શું કરવાની જરૂર છે. શું આ રજૂ કરવું જરૂરી છે?
સરકાર સર્વેને રજૂ કરવા અને તેમાં આપવામાં આવેલા સૂચનો કે ભલામણો માનવા માટે બંધાયેલી નથી. સામાન્ય રીતે સરકાર તેના સૂચનો મુજબ જ બજેટ તૈયાર કરે છે. 1950-51માં રજૂ થયો હતો પ્રથમ સર્વે
દેશનો પ્રથમ ઈકોનોમિક સર્વે 1951માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારે તે કેન્દ્રીય બજેટનો જ એક ભાગ હતો. 1964 પછી તેને બજેટથી અલગ કરી દેવામાં આવ્યો. ત્યારથી બજેટ ડેના એક દિવસ પહેલા ઈકોનોમિક સર્વે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવે છે.