ચીને જાપાનની પરમાણુ ક્ષમતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. રશિયામાં ચીનના રાજદૂત ઝાંગ હાનહુઈએ દાવો કર્યો કે જાપાન પાસે લગભગ 44.4 ટન અલગ કરાયેલ પ્લુટોનિયમ છે. તેમના મતે, આટલી માત્રામાંથી સૈદ્ધાંતિક રીતે લગભગ 5,500 પરમાણુ હથિયારો બનાવી શકાય છે. ઝાંગે રશિયન સરકારી સમાચાર એજન્સી તાસ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે જાપાન પાસે ઉપયોગમાં લેવાયેલા પરમાણુ ઇંધણને ફરીથી પ્રોસેસ કરીને તેમાંથી પ્લુટોનિયમ કાઢવાની ટેકનિક પણ છે. જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે જાપાન પાસે 5,500 પરમાણુ હથિયારો છે. આ ચીન દ્વારા પ્લુટોનિયમની માત્રાના આધારે લગાવવામાં આવેલો અંદાજ છે. જાપાને પરમાણુ હથિયારો રાખવાની કે બનાવવાની નીતિ અપનાવી નથી. પ્લુટોનિયમ શું છે અને જાપાન પાસે આટલું કેવી રીતે આવ્યું? પ્લુટોનિયમ એક રેડિયોએક્ટિવ તત્વ છે. તે પરમાણુ રિએક્ટરમાં યુરેનિયમના ઉપયોગ દરમિયાન બને છે. ઉપયોગમાં લેવાયેલા પરમાણુ ઇંધણને ફરીથી પ્રોસેસ કરીને તેમાંથી પ્લુટોનિયમ અલગ કરી શકાય છે. જાપાન પાસે વપરાયેલા પરમાણુ ઇંધણને ફરીથી પ્રોસેસ કરવાની ટેકનિક છે. તે પરમાણુ ઊર્જા માટે વપરાયેલા ઇંધણને ફરીથી પ્રક્રિયા કરીને તેમાંથી પ્લુટોનિયમ કાઢતો રહ્યો છે. આ જ કારણોસર, ઘણા દાયકાઓમાં જાપાન પાસે પ્લુટોનિયમનો મોટો ભંડાર જમા થયો છે. જાપાન પાસે કુલ કેટલું પ્લુટોનિયમ છે? ઝાંગ હાનહુઈના મતે, 2024ના અંત સુધીમાં જાપાન પાસે લગભગ 44.4 ટન અલગ કરાયેલું પ્લુટોનિયમ હતું. આ ઉપરાંત, લગભગ 191 ટન એવું પ્લુટોનિયમ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે, જે હજુ વપરાયેલા પરમાણુ ઇંધણમાંથી અલગ કરવામાં આવ્યું નથી. બંને આંકડાઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. 44.4 ટન તે પ્લુટોનિયમ છે જેને ઇંધણમાંથી અલગ કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે 191 ટન હજુ ઇંધણમાં હાજર હોવાનું જણાવાયું છે. ચીનનો 5,500 પરમાણુ હથિયારોનો દાવો 44.4 ટન અલગ કરાયેલા પ્લુટોનિયમના જથ્થા પર આધારિત છે. તેને જાપાન પાસે ઉપલબ્ધ તૈયાર પરમાણુ હથિયારોની સંખ્યા માની શકાય નહીં. ચીન જાપાનને લઈને કેમ ચિંતિત છે? ચીનના રાજદૂતે કહ્યું કે જાપાન પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ એટલે કે NPTનો સભ્ય છે અને તેની પાસે પરમાણુ હથિયારો નથી. પરંતુ જાપાન પાસે ઉપયોગમાં લેવાયેલા પરમાણુ ઇંધણને ફરીથી પ્રોસેસ કરીને પ્લુટોનિયમ કાઢવાની ટેકનોલોજી છે. ઝાંગના મતે, જો જાપાન ક્યારેય પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો નિર્ણય કરે છે અને તેની પાસે આ માટે જરૂરી ક્ષમતા હોય છે, તો તેના માટે પરમાણુ હથિયારો બનાવવાની સંભાવના માત્ર કલ્પના નહીં રહે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જો ટોકિયો પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો નિર્ણય કરે છે, તો તેનાથી પૂર્વોત્તર એશિયામાં શક્તિ સંતુલન બગડી શકે છે અને આ વિસ્તારમાં પરમાણુ હથિયારોની સ્પર્ધા શરૂ થવાનો ખતરો વધી શકે છે. જોકે, આ ચીની રાજદૂતના દાવા અને આશંકાઓ છે. તેનાથી એ સાબિત થતું નથી કે જાપાન પરમાણુ હથિયારો બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. જાપાનની પરમાણુ નીતિ શું છે? જાપાનની પરમાણુ નીતિ તેના ત્રણ બિન-પરમાણુ સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. તેની ઘોષણા 1967માં તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇસાકુ સાતોએ કરી હતી. બાદમાં 1971માં જાપાની સંસદે તેને અપનાવ્યા. આ સિદ્ધાંતો હેઠળ જાપાને નક્કી કર્યું છે કે તે: આ સિદ્ધાંતો પાછળ હિરોશિમા અને નાગાસાકી પર થયેલા પરમાણુ હુમલાઓની ઊંડી અસર પણ માનવામાં આવે છે. જાપાનમાં પરમાણુ હથિયારોને લઈને લાંબા સમયથી વિરોધ રહ્યો છે. આ ત્રણ સિદ્ધાંતો કાયદા નથી, પરંતુ ઘણા દાયકાઓથી જાપાનની સુરક્ષા અને પરમાણુ નીતિનો મહત્વનો ભાગ બની રહ્યા છે. પ્લુટોનિયમ હોવાનો અર્થ પરમાણુ હથિયાર હોવું નથી જાપાન પાસે મોટી માત્રામાં પ્લુટોનિયમ હોવા અને તેની પાસે પરમાણુ હથિયારો હોવા વચ્ચે મોટો તફાવત છે. પ્લુટોનિયમ એક એવો પદાર્થ છે જેનો ઉપયોગ પરમાણુ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં પણ થાય છે. કોઈ દેશ પાસે તેનો ભંડાર હોવાથી એ સાબિત થતું નથી કે તે પરમાણુ હથિયારો બનાવી રહ્યો છે. એ જ રીતે, ચીનનો 5,500 હથિયારોનો આંકડો પણ જાપાન પાસે રહેલા પરમાણુ હથિયારોની સંખ્યા નથી. આ 44.4 ટન અલગ કરાયેલા પ્લુટોનિયમના જથ્થાના આધારે લગાવવામાં આવેલો સૈદ્ધાંતિક અંદાજ છે. એટલે હાલમાં જાપાનને પરમાણુ હથિયાર સંપન્ન દેશ કહેવું યોગ્ય નહીં હોય. ચીનની ચિંતા મુખ્યત્વે જાપાન પાસે રહેલા પ્લુટોનિયમ અને ભવિષ્યમાં તેમાંથી પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની સંભવિત ક્ષમતાને લઈને છે.