પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ આસિમ મુનીર દેશના 4 પ્રાંતોને 12થી 15 ભાગોમાં વહેંચીને રાજકારણનું સમગ્ર ગણિત બદલવા માંગે છે. બ્રિટિશ મેગેઝિન ‘ધ ઇકોનોમિસ્ટ’ના અહેવાલ મુજબ, આ પગલાથી પંજાબ અને સિંધમાં મજબૂત રાજકીય પક્ષોનું વર્ચસ્વ તૂટી શકે છે. હાલમાં આ પ્રાંતોની સરકારો કેન્દ્રને પડકારવાની શક્તિ ધરાવે છે. નાના પ્રાંતો બનવાથી આ શક્તિ વહેંચાઈ જશે અને ઇસ્લામાબાદનો હસ્તક્ષેપ વધશે. આથી સેનાને દેશના રાજકારણ અને સરકાર પર પોતાની પકડ વધારવાની તક મળી શકે છે. પંજાબ અને સિંધની રાજકીય તાકાત ઘટશે પાકિસ્તાનનો પંજાબ પ્રાંત પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગ-નવાઝ (PML-N)નો ગઢ છે, જ્યારે સિંધમાં પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP)નું વર્ચસ્વ છે. બંને પક્ષોની તાકાત મોટા પ્રાંતોમાં તેમની મજબૂત પકડમાંથી આવે છે. જો આ પ્રાંતોને નાના ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે, તો હાલના રાજકીય સમીકરણો બદલાઈ શકે છે. પક્ષોએ અલગ-અલગ નાના પ્રાંતોમાં પોતાની તાકાત સાબિત કરવી પડશે. આનાથી મોટા નેતાઓનો પ્રભાવ ઘટી શકે છે અને કેન્દ્ર સરકારને પ્રાંતીય રાજકારણમાં દખલ કરવાનો વધુ મોકો મળી શકે છે. પ્રાંતને નાના કરવાની પાછળની દલીલ શું છે ‘ધ ઇકોનોમિસ્ટ’ અનુસાર, મુનીરનું માનવું છે કે પાકિસ્તાનના પ્રાંતો એટલા મોટા છે કે ત્યાં વહીવટ યોગ્ય રીતે ચાલી રહ્યો નથી. પંજાબમાં આશરે 12.8 કરોડ લોકો રહે છે, જ્યારે વિસ્તારની દૃષ્ટિએ સૌથી મોટો પ્રાંત બલૂચિસ્તાન છે, જ્યાં આશરે દોઢ કરોડની વસ્તી છે. મોટા વિસ્તારોમાં લોકો સુધી સરકારી સુવિધાઓ પહોંચાડવી મુશ્કેલ હોય છે. ગ્રામ્ય પંજાબમાં લોકોને મૂળભૂત સેવાઓ માટે લાંબું અંતર કાપવું પડે છે. બલૂચિસ્તાનમાં પણ દૂરના વિસ્તારો સુધી સુવિધાઓ પહોંચાડવી પડકારરૂપ છે. પરંતુ પાકિસ્તાનની કથળેલી અર્થવ્યવસ્થા, મોંઘવારી અને દેવાની સમસ્યા માત્ર પ્રાંતોના મોટા કદને કારણે ઊભી થઈ નથી. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ છે કે પ્રાંતોને વહેંચવાથી સામાન્ય લોકોનું જીવન કેટલું બદલાશે અને સત્તાનો લાભ કોને મળશે. પાકિસ્તાનમાં સેના પહેલેથી જ શક્તિશાળી પાકિસ્તાનમાં સેનાએ ઘણી વખત સીધી રીતે સત્તા સંભાળી છે. આજે પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ જેવા મોટા મુદ્દાઓમાં તેનો ખાસ્સો પ્રભાવ છે. સેનાની પાસે જમીન, કારોબાર અને મોટા સંસાધનો પણ છે. આવી સ્થિતિમાં જો પ્રાંતોને વહેંચવાથી હાલની રાજકીય તાકાત નબળી પડે, તો સેના અને કેન્દ્ર સરકારનું પ્રભુત્વ વધી શકે છે. મોટા પ્રાંતોના શક્તિશાળી નેતાઓને બદલે કેન્દ્રએ અનેક નાની સરકારો સાથે વ્યવહાર કરવો પડશે. આનાથી પ્રાંતીય નેતૃત્વની સામૂહિક તાકાત ઘટી શકે છે. 15 નાના પ્રાંત બનાવવા અથવા જિલ્લાઓને વધુ સત્તા આપવાનો વિચાર પાકિસ્તાનમાં બે માર્ગો પર ચર્ચા ચાલી રહી છે. પહેલો, 4 પ્રાંતોને વહેંચીને 12થી 15 નવા પ્રાંત બનાવવા. બીજો, આશરે 160 જિલ્લાઓને વધુ અધિકારો આપવા, જેથી લોકોને પોતાના કામ માટે દૂર ન જવું પડે. આયોજન મંત્રી અહસાન ઇકબાલ આ બંને વિકલ્પોનો ઉલ્લેખ કરી ચૂક્યા છે. નવા પ્રાંતો બનાવવા માટે બંધારણમાં ફેરફાર કરવો પડશે. બીજી તરફ, જિલ્લાઓને વધુ અધિકારો આપવાથી હાલના પ્રાંતોને વહેંચ્યા વિના લોકોને સરકારી સુવિધાઓ સરળતાથી મળી શકે છે. કયા-કયા નવા પ્રાંત બની શકે છે? પાકિસ્તાન સરકાર તરફથી હજુ સત્તાવાર નકશો જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ જે વિસ્તારોની ચર્ચા ચાલી રહી છે, તે કંઈક આ પ્રમાણે છે- પંજાબ: ઉત્તર પંજાબ, મધ્ય પંજાબ, દક્ષિણ પંજાબ સિંધ: કરાચી સિંધ, મધ્ય સિંધ, ઉપરનો સિંધ KP: ઉત્તરી KP, દક્ષિણી KP, આદિવાસી KP/ફાટા પ્રદેશ બલૂચિસ્તાન: પૂર્વી બલૂચિસ્તાન, પશ્ચિમી બલૂચિસ્તાન, દક્ષિણી બલૂચિસ્તાન સિંધમાં પહેલેથી જ પ્રસ્તાવનો વિરોધ થઈ રહ્યો છે સિંધ વિધાનસભાએ 3 સપ્ટેમ્બરે પ્રસ્તાવ પસાર કરીને પ્રાંતના વિભાજન અને તેના કોઈ પણ હિસ્સાને કેન્દ્રના તાબા હેઠળ લાવવાનો વિરોધ કર્યો હતો. પાકિસ્તાનના બંધારણ મુજબ, કોઈ પ્રાંતની સીમા બદલવા માટે તેની વિધાનસભાના ઓછામાં ઓછા બે-તૃતીયાંશ સભ્યોની મંજૂરી જરૂરી છે. સંસદની મંજૂરી પણ લેવી પડશે. સિંધમાં કરાચી આવેલું છે, જે પાકિસ્તાનનું મુખ્ય વ્યાવસાયિક કેન્દ્ર છે. અહીં સીમા બદલવાથી રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ અને સંસાધનોના વિતરણને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થઈ શકે છે. નકશો બદલાશે તો સત્તાનું ગણિત પણ બદલાશે પ્રાંતો નાના થવાથી વહીવટ લોકોની નજીક પહોંચી શકે છે, પરંતુ અસલી સવાલ એ છે કે નવી એકમોને કેટલા અધિકારો મળશે. જો નાણાં અને નિર્ણયો લેવાની સત્તા કેન્દ્ર પાસે જ રહી, તો નાના પ્રાંતો માત્ર નામ પૂરતા જ અલગ રહેશે. આ સમગ્ર કવાયતની સૌથી મોટી રાજકીય અસર પંજાબ અને સિંધની વર્તમાન તાકાત પર પડી શકે છે. મોટા પ્રાંતોની રાજકીય પકડ નબળી પડવાથી કેન્દ્ર અને સેનાને ફાયદો મળી શકે છે.