RBI એ નિર્દેશ આપ્યો છે કે બેંકો હવે દરરોજ પોતાની પાસે 100 મિલિયન ડોલર (લગભગ 950 કરોડ રૂપિયા)થી વધુ રાખી શકશે નહીં. આ પહેલા બેંકો દરરોજ 300થી 500 મિલિયન ડોલર (2,845-4,743 કરોડ રૂપિયા) હોલ્ડ કરી રહી હતી. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના નિર્દેશની અસર એ થશે કે બેંકો હવે તેમની પાસે રહેલા વધારાના ડોલરને બજારમાં વેચશે તો તેનાથી રૂપિયો મજબૂત થશે. જેનાથી વિદેશી સામાન ખરીદવો, વિદેશમાં ભણવું અને ફરવું સસ્તું થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, મોબાઇલ, લેપટોપ જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ પ્રોડક્ટ્સ પણ સસ્તા થઈ શકે છે. RBI એ આ નિર્દેશો જારી કર્યાના એક દિવસ પહેલા જ રૂપિયો ડોલર સામે ₹94.59ના અત્યાર સુધીના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચ્યો છે. રૂપિયામાં ઘટાડાને જોતા RBIએ આ નિર્ણય લીધો RBIએ ડોલર સામે રૂપિયામાં આવી રહેલા ઘટાડા અને બજારની અસ્થિરતાને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લીધો છે. નિર્દેશ જારી કરતા RBIએ તમામ બેંકોને કહ્યું કે તેઓ દરેક કારોબારી દિવસના અંતે ઓનશોર ડિલિવરેબલ માર્કેટમાં ભારતીય ચલણ પર પોતાની નેટ ઓપન પોઝિશન (NOP-INR)ને 100 મિલિયન ડોલરની અંદર સીમિત રાખે. એટલે કે બેંકોએ દરેક કારોબારી દિવસના અંતે પોતાના ફોરેન કરન્સી એક્સપોઝરને આ જ દાયરામાં રાખવું પડશે. RBIએ બેંકોને 10 એપ્રિલ સુધીનો સમય આપ્યો RBIએ તમામ અધિકૃત ફોરેન એક્સચેન્જ ડીલર્સને આ નવા નિયમનું પાલન કરવા માટે 10 એપ્રિલ સુધીનો સમય આપ્યો છે. HDFC સિક્યોરિટીઝના FX એનાલિસ્ટ દિલીપ પરમારના મતે, આ પગલાથી શેરબજારમાં બેંકો દ્વારા ડોલરમાં લેવામાં આવતી લોંગ પોઝિશન (સટ્ટાબાજી) ઘટશે. આનાથી બજાર ખુલવા પર રૂપિયામાં થતી અચાનક અને મોટી ગિરાવટને રોકવામાં મદદ મળશે. નેટ ઓપન પોઝિશન (NOP) શું છે? નેટ ઓપન પોઝિશનનો અર્થ તે કુલ વિદેશી મુદ્રાથી છે જેને બેંકોએ ખરીદી કે વેચી છે, પરંતુ તેને હેજ (સુરક્ષિત) કરી નથી. વર્તમાન નિયમો અનુસાર, બેંકો પોતાની કુલ મૂડીના 25% સુધીની લિમિટ પોતે નક્કી કરી શકતા હતા. પરંતુ હવે RBI એ તેને સીધા જ 100 મિલિયન ડોલર પર કેપ કરી દીધું છે. દિલીપ પરમારે જણાવ્યું કે બેંકો ઘણીવાર મોટા ફોરેક્સ પોર્ટફોલિયો રાખે છે, જેમાંથી કેટલાકનો ઉપયોગ આર્બિટ્રાજ (નફાખોરી) માટે થાય છે. જ્યારે બેંકો મોટા પાયે અનહેજ્ડ પોઝિશન (સુરક્ષા વિનાનું ટ્રેડિંગ) રાખે છે, ત્યારે તેનાથી ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગમાં રૂપિયામાં ઝડપી ઉતાર-ચઢાવ આવે છે. RBIએ અગાઉ બેંકોને ચેતવણી આપી હતી, પરંતુ હવે તેને સત્તાવાર આદેશમાં બદલી દેવામાં આવ્યો છે. ₹95ના સ્તરની નજીક પહોંચ્યો ભારતીય રૂપિયો RBI અનુસાર, શુક્રવારે રૂપિયો ડોલર સામે ₹94.59ના અત્યાર સુધીના સૌથી નીચા સ્તરે બંધ થયો. છેલ્લા 10 ટ્રેડિંગ સેશનમાં 5 વખત રૂપિયાએ પોતાનો ઓલ-ટાઇમ લો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા ભારતીય બજારમાંથી સતત પૈસા ઉપાડવાને કારણે હવે રૂપિયો ₹95 પ્રતિ ડોલરના સ્તરને સ્પર્શવાની ખૂબ નજીક છે. વિદેશી બ્રોકરેજ ફર્મ બર્નસ્ટીન અનુસાર, જો યુદ્ધ ચાલુ રહેશે તો રૂપિયો 98 સુધી જઈ શકે છે. ઈરાન યુદ્ધ અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધારાની અસર રૂપિયાના આ ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલું યુદ્ધ અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ (ક્રૂડ ઓઇલ)ની કિંમતોમાં આવેલો ઉછાળો છે. ફેબ્રુઆરીના અંતમાં અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઇરાન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ભારતીય કરન્સીમાં લગભગ 4%નો ઘટાડો થયો છે. 2011-12 પછી રૂપિયામાં સૌથી મોટો ઘટાડો ભારતનું નાણાકીય વર્ષ એપ્રિલથી માર્ચ સુધી ચાલે છે. આંકડાઓ અનુસાર, 14 વર્ષમાં પહેલીવાર રૂપિયો એક વર્ષમાં આટલો ઘટ્યો છે. આ પહેલા 2011-12માં યુરોઝોન સંકટ દરમિયાન લગભગ 14%નો ઘટાડો થયો હતો. જ્યારે 1 એપ્રિલ 2025થી અત્યાર સુધી એટલે કે નાણાકીય વર્ષ-26માં રૂપિયો 10% ઘટી ચૂક્યો છે.