રશિયા ગુપ્ત રીતે ઈરાનને સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલ વિકસાવવાની ટેકનોલોજી આપી રહ્યું હતું. ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સ (FT) ના અહેવાલ મુજબ, આ ગુપ્ત પ્રોજેક્ટની શરૂઆત 2023 માં થઈ હતી. અમેરિકા-ઇઝરાયલના ઈરાન વિરુદ્ધ યુદ્ધ દરમિયાન પણ તેના પર કામ ચાલુ રહ્યું. આ કાર્યક્રમનું કોડનેમ C430L છે. તેમાં કેટલાક રશિયન મિસાઈલ નિષ્ણાતો ઈરાન સાથે કામ કરી રહ્યા હતા. કાર્યક્રમનો હેતુ ઈરાનને એવી મિસાઈલ ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં મદદ કરવાનો છે, જેનો ઉપયોગ અમેરિકી યુદ્ધ જહાજો સામે કરી શકાય. ઈરાન પાસે સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલ ક્ષમતા નથી સુપરસોનિકનો અર્થ છે એવી ગતિ જે અવાજની ગતિ (મેક 1) કરતાં વધુ હોય. સુપરસોનિક મિસાઈલ ઓછામાં ઓછી લગભગ 1,200 કિમી/કલાકથી વધુની ઝડપે ઉડે છે. ઈરાન પાસે ઝડપી બેલિસ્ટિક અને હાઈપરસોનિક મિસાઈલો છે. ઈરાન તેની ફત્તહ મિસાઈલની ઝડપ લગભગ મેક 13 થી 15 જણાવે છે, એટલે કે લગભગ 16,000 થી 18,500 કિમી/કલાક. ઈરાન પાસે એવી બેલિસ્ટિક મિસાઈલો છે જે અવાજની ગતિ કરતાં અનેક ગણી ઝડપથી જઈ શકે છે. પરંતુ બેલિસ્ટિક મિસાઈલની ઉડવાની રીત અલગ હોય છે. તે ઉપર જાય છે અને પછી ઝડપી ગતિએ નીચે પોતાના ટાર્ગેટ તરફ આવે છે. ઊંચાઈ પર આવતી બેલિસ્ટિક મિસાઈલ રડારને વધુ સરળતાથી દેખાઈ શકે છે. ડિફેન્સ સિસ્ટમને તેને ટ્રેક કરવા અને તેના પર હુમલો કરવા માટે વધુ સમય મળે છે. ઓછી ઊંચાઈ પર આવતી ક્રુઝ મિસાઈલ જમીન કે સમુદ્રની સપાટીની નજીક ઉડે છે. પૃથ્વીની ગોળાઈ અને પહાડો જેવી વસ્તુઓના કારણે રડાર તેને ત્યારે પકડી શકે છે, જ્યારે તે ઘણી નજીક આવી ગઈ હોય. આ જ કારણ છે કે ઈરાન સુપરસોનિક ગતિવાળી ક્રુઝ મિસાઈલ બનાવી રહ્યું છે. 3 વર્ષ સુધી કામ ચાલુ રહ્યું FT મુજબ, લીક થયેલા દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે C430L કાર્યક્રમને લઈને રશિયા અને ઈરાન વચ્ચે વાતચીત 2026ની ઉનાળા સુધી ચાલુ હતી. જોકે, હજુ એ સ્પષ્ટ નથી કે આ કાર્યક્રમ હેઠળ ઈરાને સંપૂર્ણપણે તૈયાર સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલ વિકસાવી લીધી છે કે તેને સૈન્ય ઉપયોગ માટે ક્યાં સુધીમાં તૈનાત કરી શકાય છે. C430L પ્રોગ્રામનો હેતુ- રેમજેટ એન્જિન બનાવવું FTની તપાસ મુજબ, કાર્યક્રમનું મુખ્ય ધ્યાન રેમજેટ એન્જિન પર હતું. આ એક એવું એન્જિન છે, જે ઝડપી ગતિએ ઉડતી મિસાઈલને આગળ વધારવા માટે હવા અને ઇંધણનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે મિસાઈલ ઝડપથી આગળ વધે છે ત્યારે સામેથી આવતી હવા એન્જિનની અંદર જાય છે. ત્યાં આ હવામાં ઇંધણ ભેળવીને બાળવામાં આવે છે. તેનાથી ઉત્પન્ન થતી શક્તિ મિસાઈલને આગળ વધારવામાં અને તેની ઝડપી ગતિ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. રેમજેટ એન્જિનનો ઉપયોગ ઝડપી ગતિવાળી મિસાઈલોમાં થાય છે. જોકે, તેને કાર્યરત કરવા માટે મિસાઈલને પહેલાથી જ પૂરતી ગતિની જરૂર હોય છે. તેથી, શરૂઆતમાં મિસાઈલને ગતિ આપવા માટે અલગ એન્જિન અથવા લોન્ચ સિસ્ટમની જરૂર પડી શકે છે. ઈરાને રેમજેટ એન્જિનનું પરીક્ષણ પણ કર્યું રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાને રેમજેટ એન્જિન વિકસાવ્યું છે અને તેનું ફ્લાઇટ પરીક્ષણ પણ કર્યું છે. જોકે, હજુ સુધી એવો કોઈ પુરાવો મળ્યો નથી કે રશિયાની મદદથી વિકસાવવામાં આવેલી કોઈ સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઈલ ઈરાની સેનામાં તૈનાત કરવામાં આવી હોય. પૂર્વ CIA વિશ્લેષક જિમ લેમસન અનુસાર, આ પ્રકારની ટેકનોલોજી ઈરાનને ભવિષ્યમાં એવી હથિયાર પ્રણાલી વિકસાવવામાં મદદ કરી શકે છે, જે અમેરિકી નૌકાદળના જહાજો માટે ખતરો બની શકે. ડ્રોનથી મિસાઈલ ટેકનોલોજી સુધી પહોંચ્યો રશિયા-ઈરાનનો સહયોગ ઈરાને પહેલાથી જ રશિયાને શાહેદ ડ્રોન આપ્યા છે. આ ડ્રોનનો ઉપયોગ યુક્રેન યુદ્ધમાં મોટા પાયે થયો છે. ઈરાને રશિયામાં આ ડ્રોનનું ઉત્પાદન શરૂ કરવામાં પણ મદદ કરી હતી. જ્યારે રશિયાએ પણ ઈરાનને સૈન્ય ઉપકરણો અને હથિયારો પૂરા પાડ્યા છે. આ પહેલીવાર બની રહ્યું છે કે રશિયા માત્ર હથિયારો આપવાને બદલે ઈરાનની પોતાની મિસાઈલ બનાવવાની ક્ષમતા વધારવામાં મદદ કરી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે C430L કાર્યક્રમને રશિયા અને ઈરાનના સૈન્ય સહયોગમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. રશિયાની સરકારી હથિયાર કંપની પણ સામેલ FT અનુસાર, C430L કાર્યક્રમ રશિયાની સરકારી હથિયાર નિકાસ કંપની રોસબોરોનેક્સપોર્ટ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રોજેક્ટમાં તેણે રશિયાની મિસાઈલ કંપની NPO મશીનોસ્ટ્રોયેનિયા સાથે કામ કર્યું. અમેરિકાએ 2014માં NPO મશીનોસ્ટ્રોયેનિયા પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા. અમેરિકી અધિકારીઓ અનુસાર, આ કંપની જહાજ, સબમરીન અને જમીન પરથી છોડવામાં આવતી ક્રુઝ મિસાઈલો પર કામ કરે છે. આ કંપની રશિયાના પરમાણુ હથિયાર કાર્યક્રમ સંબંધિત કામમાં પણ સામેલ રહી છે. FT ને મળેલા લીક દસ્તાવેજો અને યાત્રા રેકોર્ડ્સ પરથી જાણવા મળે છે કે C430L કરાર પર હસ્તાક્ષર થાય તે પહેલાં રશિયાના હથિયાર નિકાસ અધિકારીઓ અને NPO મશીનોસ્ટ્રોયેનિયાના ઘણા વરિષ્ઠ ઇજનેરોએ ઇરાનની ઘણી મુલાકાતો લીધી હતી.