ભારતમાં દરરોજ ફળ-શાકભાજી ખરીદવાથી લઈને કેબના ભાડા સુધી માટે કરોડો લોકો UPI નો ઉપયોગ કરે છે. તાજેતરમાં સંસદમાં રજૂ થયેલા નવા બિલ પછી એક ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે કે શું ભવિષ્યમાં UPI પેમેન્ટ કરવા પર ગ્રાહકોને ચાર્જ ચૂકવવો પડશે. આ અંગે નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. નાણા મંત્રીએ કહ્યું છે કે સામાન્ય ગ્રાહકોને ડરવાની કોઈ જરૂર નથી, UPI તેમના માટે મફત જ રહેશે. જાણો શું છે આખો મામલો, સંસદમાં રજૂ થયેલું નવું બિલ, MDR નો નિયમ અને સામાન્ય યુઝર્સ પર તેની શું અસર થશે… પ્રશ્ન: શું સામાન્ય ગ્રાહકોને હવે UPI થી પેમેન્ટ કરવા પર કોઈ ચાર્જ ચૂકવવો પડશે? જવાબ: ના, બિલકુલ નહીં. સરકાર અને RBI બંનેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સામાન્ય ગ્રાહકો પાસેથી યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર કોઈ શુલ્ક લેવામાં આવશે નહીં. તમે પહેલાંની જેમ જ કોઈપણ QR કોડને સ્કેન કરીને મફતમાં પૈસા ટ્રાન્સફર અને ખરીદી કરી શકશો. પ્રશ્ન: તો પછી UPI પર ચાર્જ લાગવાની ચર્ચા શા માટે શરૂ થઈ? જવાબ: સરકારે સંસદમાં ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ-2026 રજૂ કર્યું છે. તેમાં પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ- 2007ની કલમ 10Aમાં સુધારાનો પ્રસ્તાવ છે. તે અંતર્ગત ભવિષ્યમાં કેટલાક ખાસ UPI લેણદેણ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લગાવવા માટે કાનૂની માળખું તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ પછી જ વિપક્ષે સવાલો ઉઠાવ્યા કે તેનાથી સામાન્ય જનતા પર બોજ પડશે. પ્રશ્ન: કોંગ્રેસ અને વિપક્ષનો આ નવા સુધારા બિલ પર શું આરોપ છે? જવાબ: કોંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું કે આ સુધારો તે કાનૂની સુરક્ષાને દૂર કરે છે જેણે અત્યાર સુધી UPI ટ્રાન્ઝેક્શનને સંપૂર્ણપણે મફત રાખ્યું છે. તેમનો આરોપ છે કે તેનાથી ભવિષ્યમાં UPI પર એમડીઆર લગાવવાનો રસ્તો સાફ થશે અને તેનો અંતિમ બોજ સામાન્ય જનતા પર જ પડશે. પ્રશ્ન: વિપક્ષના આરોપો પર નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે શું સ્પષ્ટતા આપી? જવાબ: નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે વિપક્ષના દાવાઓને નકારી કાઢતા X પર કહ્યું કે MDR ફક્ત વેપારીઓ (દુકાનદારો/વ્યાપારીઓ) પર લાગુ પડે છે, ગ્રાહકો પર નહીં. તેનાથી મળતી આવકનો ઉપયોગ બેંક અને ફિનટેક કંપનીઓ તેમના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઇનોવેશન અને સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે કરશે, જેનો ફાયદો આખરે તમામ UPI યુઝર્સને જ મળશે. પ્રશ્ન: શું અત્યારથી જ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR લાગુ કરી દેવામાં આવ્યું છે? જવાબ: ના, હજુ કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. નાણા મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સંસદમાંથી બિલ પસાર થયા પછી નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયાની ‘યુપીઆઈ એન્ડ સર્વિસીસ સ્ટીયરિંગ કમિટી’ આ અંગે અંતિમ નિર્ણય લેશે. હાલમાં આ ફક્ત એક પ્રસ્તાવના સ્તરે છે. પ્રશ્ન: આ MDR આખરે શું હોય છે અને તે કોણ ચૂકવે છે? જવાબ: MDR એટલે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ એ ફી હોય છે જે કોઈ વેપારી કે દુકાનદાર ડિજિટલ પેમેન્ટ પ્રોસેસ કરવાના બદલામાં બેંક અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડરને આપે છે. આ શુલ્ક ગ્રાહકના ખિસ્સામાંથી કપાતો નથી, પરંતુ દુકાનદારો દ્વારા ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવાના બદલામાં ચૂકવવામાં આવે છે. વર્તમાન નિયમો હેઠળ UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ પર MDR 0% છે. પ્રશ્ન: RBI ગવર્નરનો આ સમગ્ર મુદ્દે શું અભિગમ છે? જવાબ: RBIના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ મોનેટરી પોલિસી પછી કહ્યું કે તેના પર અત્યારથી કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું ખૂબ જ વહેલું હશે. સરકાર કાયદામાં સુધારો કરી રહી છે અને ચર્ચા ચાલુ છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ ચલાવવાનો ખર્ચ કોઈને કોઈને તો ઉઠાવવો જ પડશે. તેમણે કહ્યું કે RBIની પ્રાથમિકતા એ સુનિશ્ચિત કરવાની છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટ સુરક્ષિત, ટકાઉ અને બધા માટે સસ્તું રહે. પ્રશ્ન: પ્રસ્તાવિત યોજના હેઠળ કઈ દુકાનો અને ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગી શકે છે? જવાબ: વિચારણા હેઠળના પ્રસ્તાવ અનુસાર, ₹2,000 થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.3% થી 0.5% સુધીનો MDR (MDR) લગાવી શકાય છે. રાહતની વાત એ છે કે આ નિયમ ફક્ત ₹1.5 કરોડથી વધુના વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા મોટા વેપારીઓ/દુકાનદારો પર જ લાગુ કરવાનો પ્લાન છે. નાના વેપારીઓ અને શાકભાજી-કરિયાણાવાળા તેના દાયરામાંથી બહાર રહેશે. પ્રશ્ન: જો MDR લાગુ પણ થઈ જાય, તો દુકાનદારો પર શું અસર પડશે? જવાબ: જો આ પ્રસ્તાવ પસાર થાય છે, તો ફક્ત ₹1.5 કરોડથી વધુનું ટર્નઓવર ધરાવતા મોટા વેપારીઓને જ ₹2,000 થી વધુના UPI લેણદેણ પર 0.3% થી 0.5% સુધીની ફી ચૂકવવી પડશે. નાના દુકાનદારો અને સામાન્ય ગ્રાહકો પર તેની કોઈ અસર નહીં પડે. પ્રશ્ન: UPI ના ભવિષ્ય અને તેના ભંડોળને લઈને અસલી વિવાદ શું છે? જવાબ: ભારતમાં ઝડપથી વધી રહેલા ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ નેટવર્કનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવશે. આ આખા વિવાદનું મુખ્ય મૂળ છે. બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓનું કહેવું છે કે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સાયબર સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે ભારે ખર્ચ થાય છે. સરકાર ઈચ્છે છે કે સામાન્ય યુઝર્સ પર બોજ નાખ્યા વિના બેંકોને નાણાકીય રીતે મજબૂત બનાવવામાં આવે, જેથી UPI સેવા કોઈપણ અવરોધ વિના ચાલુ રહે. નોલેજ પાર્ટ: જાણો શું છે પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ એક્ટ? ——————————— આ સમાચાર પણ વાંચો: ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ફાઈલિંગ પછી રિફંડ ક્યારે મળશે?:કેટલાં દિવસમાં ખાતામાં આવશે પૈસા, આવી ભૂલ કરી તો રિફંડ અટકશે; આ રીતે ચેક કરો સ્ટેટસ એસેસમેન્ટ યર 2025-26 માટે ઇન્કમ ટેક્સ ફાઇલ કરવાની ડેડલાઇન પૂરી થઈ ગઈ છે અને હવે જે લોકોએ સમયસર ITR ફાઇલ કરી દીધું છે તેમના રિફંડ પણ આવવા લાગ્યા છે. જો તમે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન સમયસર ફાઇલ કરી દીધું છે, તો હવે તમારા મનમાં સૌથી મોટો સવાલ એ જ હશે કે રિફંડ ક્યારે મળશે? ઘણા લોકોને ખબર નથી હોતી કે ITR ફાઇલ કર્યા પછી રિફંડ કેવી રીતે પ્રોસેસ થાય છે, ઇ-વેરિફિકેશન શા માટે જરૂરી છે અને પૈસા ખાતામાં આવવામાં કેટલો સમય લાગે છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે ઇન્કમ ટેક્સ રિફંડ સાથે સંબંધિત નિયમ શું છે. વાંચો સંપૂર્ણ સમાચાર…