T20 ક્રિકેટનો સ્વભાવ હંમેશા અનિશ્ચિત રહ્યો છે. આ એવું ફોર્મેટ છે, જ્યાં એક દિવસની ખરાબ બેટિંગ કે એક ઓવરની ખરાબ બોલિંગ આખી વાર્તા બદલી શકે છે. આ જ કારણ છે કે T20માં સતત પ્રભુત્વ જાળવી રાખવું અત્યંત મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. પરંતુ છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતીય ટીમે આ ધારણાને પડકારી છે. વર્ષ 2024માં ભારતે બાર્બાડોસમાં દક્ષિણ આફ્રિકાને હરાવીને બીજી વખત T20 વર્લ્ડ કપ જીત્યો હતો. તે જીતને ઘણા નિષ્ણાતોએ ભારતીય T20 ક્રિકેટની નવી શરૂઆત ગણાવી હતી.

પરંતુ અસલી વાર્તા બે વર્ષ પછી લખાઈ. માર્ચ 2026માં અમદાવાદમાં રમાયેલી ફાઇનલમાં ભારતે ન્યૂઝીલેન્ડને 96 રનથી હરાવીને સતત બીજો T20 વર્લ્ડ કપ જીતી લીધો. વર્લ્ડ કપ ડિફેન્ડ કરનાર અને ત્રીજી વખત ટ્રોફી જીતનાર ભારત પ્રથમ દેશ બન્યો. પરંતુ આ બે ટ્રોફીઓ કરતાં પણ મોટી વાર્તા એ છે કે ભારતે છેલ્લા બે વર્ષમાં T20 ક્રિકેટમાં એક એવી સિસ્ટમ તૈયાર કરી છે, જેમાં જીત કોઈ એક ખેલાડી કે એક મેચ પર નિર્ભર રહેતી નથી. આ ટીમ પ્રયોગો કરે છે, દરેક સિરીઝમાં ખેલાડીઓને બદલે છે, રણનીતિમાં ફેરફાર કરે છે, પરંતુ જીતનો પેટર્ન બદલાતો નથી.

આ જ કારણ છે કે ક્રિકેટ જગતમાં હવે એવું કહેવાઈ રહ્યું છે કે ટીમ ઈન્ડિયા T20 ક્રિકેટની નવી સુપરપાવર બની ગઈ છે. ભારત ICC રેન્કિંગમાં પણ વિશ્વની નંબર-1 ટીમ છે. પરંતુ ઇતિહાસની સૌથી મહાન ટીમ બનવા માટે આ પ્રભુત્વ ઘણા વર્ષો સુધી જાળવી રાખવું પડશે. આ ટીમ એનાલિસિસમાં આપણે એવા પરિબળો વિશે જાણીએ, જેનાથી ભારતના વિશ્વ પર રાજ કરનારી T20 ટીમ બનવાની શરૂઆત થઈ છે…

1. સતત જીતની પેટર્ન: બે વર્લ્ડ કપ વચ્ચેની તમામ દ્વિપક્ષીય શ્રેણી જીતી

ભારતે તમામ 8 સિરીઝ અને એશિયા કપ પણ જીત્યો. ભારતે 2024 T20 વર્લ્ડ કપ એક પણ મેચ હાર્યા વિના જીત્યો હતો. આ સતત જીતની પેટર્ન તે ટુર્નામેન્ટ પછી પણ ચાલુ રહ્યો. છેલ્લા વર્લ્ડ કપથી તાજેતરમાં સમાપ્ત થયેલા વર્લ્ડ કપ વચ્ચે ભારતે તમામ આઠ દ્વિપક્ષીય શ્રેણી જીતી. એશિયા કપ પણ પોતાના નામે કર્યો.

આ સમયગાળા દરમિયાન ટીમ ઈન્ડિયાએ 50માંથી 41 T20 જીત્યા છે જ્યારે માત્ર 7 હાર્યા છે. ભારતે ઓસ્ટ્રેલિયા, સાઉથ આફ્રિકા, ઇંગ્લેન્ડ અને ન્યૂઝીલેન્ડ જેવી મોટી ટીમ ઉપરાંત ઝિમ્બાબ્વે, શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ જેવી નાની ટીમને પણ દ્વિપક્ષીય શ્રેણીમાં ધૂળ ચટાડી છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતે દર 7માંથી 6 T20 મેચ જીત્યા છે.

2. કડક અને સ્માર્ટ નિર્ણયો: મેનેજમેન્ટે ‘નામ’ને બદલે ‘અસર’ને પસંદ કરી વર્ષ 2024ની જીત પછી જ્યારે રોહિત-વિરાટ જેવા દિગ્ગજો હટ્યા, ત્યારે લાગ્યું કે શૂન્યતા સર્જાશે. પરંતુ ટીમ મેનેજમેન્ટે ‘નામ’ને બદલે ‘ફોર્મ’ અને ‘અસર’ને વધુ પ્રાધાન્ય આપ્યું. કેપ્ટનશીપના દાવેદાર મનાતા ગિલને 2026 વર્લ્ડ કપ ટીમમાંથી બહાર રાખવું દર્શાવે છે કે ટીમ હવે ‘ટેક્ટિકલ ફિટ’ અને ‘સ્ટ્રાઈક રેટ’ને વધુ મહત્વ આપી રહી છે.

ગિલની જગ્યાએ સેમસનને લાવવો અને ઈશાનના ફોર્મને સ્વીકારવું તેનો પુરાવો છે. વર્લ્ડ કપમાં જ્યારે ટોપ ઓર્ડરમાં 3 લેફ્ટ-હેન્ડર કામ કરી રહ્યા ન હતા, ત્યારે સંજુને પાછો લાવ્યા.

3. દ્રવિડે પાયો નાખ્યો અને લક્ષ્મણની ટેલેન્ટ પાઇપલાઇન આ પ્રભુત્વનો પાયો રાહુલ દ્રવિડ અને વીવીએસ લક્ષ્મણના સમયમાં નાખવામાં આવ્યો. ગૌતમ ગંભીર અને સૂર્યકુમાર યાદવને એક સેટ ટીમ મળી, જેમાં તેણે અભિષેક શર્મા અને તિલક વર્મા જેવા યુવાનોને શાનદાર રીતે ફિટ કર્યા. દ્રવિડે ટીમમાં એક વિનિંગ ટેમ્પલેટ સેટ કર્યું અને સિનિયર ખેલાડીઓને નિડર થઈને રમવાની આઝાદી આપી.

લક્ષ્મણે NCAમાં બેન્ચ સ્ટ્રેન્થ તૈયાર કરી. હવે ભારતની ‘બી’ ટીમ પણ ઇન્ટરનેશનલ ટીમને હરાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. કોચ ગંભીરે વર્લ્ડ ચેમ્પિયન બન્યા પછી દ્રવિડ-લક્ષ્મણને આ જીતનો શ્રેય પણ આપ્યો.

4. મજબૂત બેન્ચ સ્ટ્રેન્થ: બે વર્ષમાં લગભગ ત્રણ ટીમ જેટલા ખેલાડીઓ અજમાવ્યા, છતાં જીત્યા છેલ્લા બે વર્ષમાં 33 ખેલાડીઓ અજમાવ્યા, લગભગ દરેક સિરીઝમાં અલગ કોમ્બિનેશન. ભારતે દ્વિપક્ષીય સિરીઝમાં બેન્ચ સ્ટ્રેન્થને અજમાવી. ઝિમ્બાબ્વે, શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ, આફ્રિકાની સિરીઝમાં અલગ કોમ્બિનેશન જોવા મળ્યા. તેમાં તિલક, બિશ્નોઈ, જીતેશ, રાણા, મુકેશ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. છેલ્લા વર્લ્ડ કપથી ભારતે 33 ખેલાડીઓ અજમાવ્યા અને 50માંથી 41 T20 જીત્યા. એટલે કે, 3 ટીમ રમાડીને પણ મજબૂતી એ જ રહી.

ભારતે T-20 ક્રિકેટમાં 7 વખત 250નો આંકડો પાર કર્યો છે. તેમાંથી 6 વખત આવું ઓક્ટોબર 2024 પછી કેપ્ટન સૂર્યકુમાર યાદવના નેતૃત્વમાં થયું છે. આ તમામ 6 ઇનિંગ્સમાં સંજુ સેમસન અને અભિષેક શર્મા એકાદશનો ભાગ રહ્યા છે.

5. કેપ્ટન અને કોચ: ગંભીરની આક્રમક માનસિકતા, સૂર્યકુમારની ઘાતક કપ્તાની કોચ ગંભીરે આવતાની સાથે જ ‘હાઈ રિસ્ક, હાઈ રિવોર્ડ’ રણનીતિ લાગુ કરી. જ્યારે, સૂર્યાનો 80.77 જીતનો ટકાવારી દર્શાવે છે કે તેઓ વ્યૂહાત્મક નિર્ણયોમાં કેટલા સચોટ રહ્યા. તેમની કપ્તાની પરંપરાગત નથી. તેઓ બેટિંગની જેમ આગેવાનીમાં પણ જોખમ લે છે. મેચ-અપ આધારિત રણનીતિ, ઝડપી નિર્ણયો અને આક્રમક ફિલ્ડ સેટિંગ તેમની શૈલી છે.

6. મેચ વિનર ખેલાડીઓની ફોજ: દરેક સિરીઝમાંથી અમને અલગ-અલગ સ્ટાર મળ્યા આઠ દ્વિપક્ષીય સિરીઝમાં ભારતના 6 અલગ-અલગ ખેલાડીઓ (સુંદર, સૂર્યા, હાર્દિક, તિલક, વરુણ, અભિષેક) પ્લેયર ઓફ ધ સિરીઝ રહ્યા. આ સિરીઝમાં સેમસન, ઈશાન, શિવમ વગેરેએ પોતાને સાબિત કર્યા. અક્ષર અને કુલદીપે સ્પિનનો ઉત્તમ ઉપયોગ કર્યો.

બુમરાહ સંકટમોચક બની રહ્યો અને હાર્દિક પંડ્યાએ ત્રીજા ઝડપી બોલરની કમી વર્તાવા દીધી નહીં. આ જ રીતે, તાજેતરના T20 વર્લ્ડ કપમાં ભારતે 9 મેચ રમી અને 5 અલગ-અલગ ખેલાડીઓ પ્લેયર ઓફ ધ મેચ તરીકે પસંદ થયા.

7. બોલિંગનું ‘બ્રહ્માસ્ત્ર’: સૌથી વધુ વિકેટ લેનારી ટીમ, સૌથી શ્રેષ્ઠ સરેરાશ 377 વિકેટ લીધી, ફુલ મેમ્બર્સ ટીમમાં સૌથી વધુ. કોઈપણ ટીમને ‘મહાન’ તેની બોલિંગ બનાવે છે. ભારતે છેલ્લા વર્લ્ડ કપથી અત્યાર સુધી ફુલ મેમ્બર્સ દેશોમાં સૌથી વધુ 377 વિકેટ ઝડપી છે. તેમાં 19.46 રન પ્રતિ વિકેટની સરેરાશ દુનિયામાં સર્વશ્રેષ્ઠ છે.

બોલિંગમાં આગેવાની બુમરાહ કરે છે. તેમણે T20 વર્લ્ડ કપમાં 14 વિકેટ લીધી અને ભારતનો ટૉપ વિકેટ-ટેકર રહ્યો. વર્લ્ડ કપમાં તેની ઇકોનોમી માત્ર 6.2ની રહી. ફાઇનલમાં તેનું પ્રદર્શન 4/15 રહ્યું.

8. આક્રમક બેટિંગ નવી અપ્રોચ છે: 150+ નો સ્ટ્રાઈક રેટ ભારતે છેલ્લા 2 વર્ષમાં 8472 રન બનાવ્યા છે. ટીમની રણનીતિ સ્પષ્ટ છે- પાવરપ્લેથી જ મેચ પર નિયંત્રણ. આનો નજારો વર્લ્ડ કપ ફાઇનલમાં જોવા મળ્યો, જ્યારે ભારતે પાવરપ્લેમાં 92 રન બનાવ્યા હતા. 255 રન ફાઇનલનો સૌથી મોટો સ્કોર હતો.

છેલ્લા વર્લ્ડ કપથી ભારતે સૌથી વધુ 8472 રન બનાવ્યા છે. તેમાં તેની 29.51ની સરેરાશ, 157.32નો સ્ટ્રાઈક રેટ શ્રેષ્ઠ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન સૌથી વધુ 8 સદી, સૌથી વધુ 473 છગ્ગા અને સૌથી વધુ 751 ચોગ્ગા છે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો