અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધને કારણે ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ સતત વધી રહ્યું છે. સોમવારે ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો ₹95.23ના સ્તરે બંધ થયો. ફેબ્રુઆરીના અંતમાં શરૂ થયેલા આ યુદ્ધ પછી માત્ર ત્રણ મહિનામાં રૂપિયો લગભગ ₹5 તૂટી ગયો છે, જેનાથી તમારી રોજિંદા જીવન, ઘરેલું બજેટ અને રોકાણ પર સીધી અસર પડશે. યુદ્ધના 3 મહિનામાં રૂપિયો રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો રશિયા-યુક્રેન પછી હવે મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા તણાવની સીધી અસર ભારતીય ચલણ પર દેખાઈ રહી છે. આ વર્ષે 28 ફેબ્રુઆરીએ જ્યારે અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયું હતું, ત્યારે રૂપિયો પ્રતિ ડોલર ₹91ની આસપાસ હતો. ત્યારબાદ ક્રૂડ ઓઇલની વધતી કિંમતો, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) દ્વારા બજારમાંથી સતત પૈસા પાછા ખેંચવા અને અમેરિકી ડોલર મજબૂત થવાને કારણે રૂપિયામાં ઘટાડો થયો. આને કારણે 21 મેના રોજ રૂપિયો રેકોર્ડ નીચલા સ્તર ₹96 પ્રતિ ડોલર પર પહોંચી ગયો હતો. પીએમ મોદીની અપીલ, વિદેશી મુદ્રા ભંડાર બચાવો રૂપિયાની સ્થિતિ સુધારવા અને દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (ફોરેક્સ રિઝર્વ)ને સુરક્ષિત રાખવા માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં દેશવાસીઓને એક ખાસ અપીલ કરી છે. પીએમ મોદીએ નાગરિકોને આગ્રહ કર્યો છે કે તેઓ આવનારા એક વર્ષ સુધી સોનાની ખરીદી ન કરે, વિદેશોમાં ફરવા જવાનું ટાળે અને પેટ્રોલ-ડીઝલ તથા ગેસના વપરાશમાં જેટલો બને તેટલો ઘટાડો કરે. રસોઈનું બજેટ ખોરવાશે, ફળ-શાકભાજી મોંઘા થશે કોટક સિક્યોરિટીઝના કોમોડિટી એન્ડ કરન્સી રિસર્ચ હેડ અનિંદ્ય બેનર્જીના મતે, રૂપિયાના ઘટાડાની અસર સામાન્ય પરિવારો પર ત્રણ અલગ-અલગ રીતે પહોંચશે… શેરબજારમાં પેઇન્ટ, એવિએશન અને કેમિકલ કંપનીઓને નુકસાન નબળો રૂપિયો તમારા રોકાણ પોર્ટફોલિયો પર પણ દબાણ વધારી રહ્યો છે. એવા સેક્ટર્સ જે કાચા માલની આયાત (ઇમ્પોર્ટ) પર નિર્ભર છે- જેમ કે એવિએશન (વિમાનન), કેમિકલ્સ, પેઇન્ટ્સ, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ તેમને સૌથી વધુ નુકસાન ભોગવવું પડે છે. તેમને ડોલરમાં ચૂકવણી કરવા માટે હવે વધુ રૂપિયા ખર્ચ કરવા પડી રહ્યા છે, જેનાથી તેમની કમાણી અને નફા પર અસર પડશે અને કંપનીઓના શેર ઘટશે. અનિંદ્ય બેનર્જીના મતે, એવિએશન સેક્ટરમાં વિમાન ઇંધણ (ATF)નો હિસ્સો ઓપરેટિંગ કોસ્ટમાં વધીને 55-60% થઈ ગયો છે, જે અગાઉ 30-40% હતો. આ સાથે આ કંપનીઓએ ડોલરમાં લીઝ રેન્ટ અને મેન્ટેનન્સ ચૂકવવું પડે છે. આ જ રીતે, પેઇન્ટ કંપનીઓના કાચા માલની કિંમતમાં ક્રૂડ ડેરિવેટિવ્સ અને ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડનો હિસ્સો લગભગ અડધો હોય છે, જેનાથી તેમનો ખર્ચ વધશે. આઇટી, ફાર્મા અને ગોલ્ડ બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરનારાઓને ફાયદો બીજી તરફ, કેટલાક એવા સેક્ટર્સ પણ છે જેમને રૂપિયાના નબળા પડવાથી ફાયદો થાય છે. ઇન્ફોસિસ, ટીસીએસ (TCS) અને વિપ્રો (Wipro) જેવી મોટી આઇટી સર્વિસ કંપનીઓ અને સન ફાર્મા તથા ડો. રેડ્ડીઝ જેવી ફાર્મા એક્સપોર્ટર કંપનીઓને ડોલરમાં થતી કમાણીથી મોટો સપોર્ટ મળશે. આ ઉપરાંત ટેક્સટાઇલ, જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી એક્સપોર્ટર્સને પણ ગ્લોબલ માર્કેટમાં ફાયદો થશે. કરન્સીની નબળાઈ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધતી કિંમતોને કારણે ગોલ્ડ ઈટીએફ (Gold ETFs) અને સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (SGB)માં રોકાણ કરનારાઓને બેવડો નફો મળશે. નિષ્ણાતોની સલાહ છે કે રિટેલ રોકાણકારો આ સમયગાળામાં ગભરાઈને બજારમાંથી બહાર ન નીકળે, પરંતુ તેમના પોર્ટફોલિયોને નિકાસ કરતી કંપનીઓ અને 5-10% સોના તરફ રીબેલેન્સ કરે. વિદેશ યાત્રાનું બજેટ 20% સુધી વધ્યું, ઘરેલું પ્રવાસ પણ મોંઘો થયો ડોલર સામે રૂપિયાના નબળા પડવાથી વિદેશ ફરવું ઘણું મોંઘું થઈ ગયું છે. ફ્લાઇટ ટિકિટ, હોટેલ બુકિંગ, શોપિંગ અને ત્યાં ખાવા-પીવા માટે હવે વધુ પૈસા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે અમેરિકાની ટ્રિપ માટે 5,000 ડોલરનું બજેટ બનાવો છો, તો પહેલા ₹80ના ભાવે તે ₹4 લાખ થતું હતું, પરંતુ હવે ₹96ના ભાવે તે વધીને ₹4.80 લાખ થઈ જશે. રૂપિયાના ઘટવાની અસર ઘરેલું ટુરિઝમ પર પણ થાય છે. જ્યારે વિમાનન અને ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીઓને રૂપિયાની નબળાઈથી નુકસાન થાય છે, ત્યારે તેઓ દેશની અંદર પણ હવાઈ ટિકિટોના ભાવ અને હોટલોના રેટ વધારી દે છે. મોંઘવારી વધવા પર બેંકોની EMI વધી શકે છે, શિક્ષણ પણ મોંઘું ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 85% ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશોમાંથી ખરીદે છે. તેલ મોંઘું થવાથી જ્યારે દેશમાં મોંઘવારી વધવા લાગે છે, ત્યારે રિઝર્વ બેંક (RBI)ને વચ્ચે દખલ દેવી પડે છે અને તે રેપો રેટ વધારી દે છે. રેપો રેટ વધતા જ બેંક લોનની વ્યાજ દરો વધારી દે છે, જેનાથી ફ્લોટિંગ રેટવાળા હોમ અને કાર લોનની EMI વધી જાય છે. જોકે, ભારતમાં હજુ આવી સ્થિતિ નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં આ સંકટ આવી શકે છે. આ ઉપરાંત વિદેશોમાં અભ્યાસ કરી રહેલા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની ટ્યુશન ફી, હોસ્ટેલ અને લિવિંગ કોસ્ટ રૂપિયામાં કન્વર્ટ થવા પર ઘણી વધી ગઈ છે, જેનાથી તેમને ટોપ-અપ લોન લેવી પડી રહી છે. વિદેશી કરન્સીમાં ક્રેડિટ કાર્ડથી ખર્ચ કરવા પર બેંકો દ્વારા લગભગ 3.5% ફોરેક્સ માર્કઅપ અને GST વસૂલવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, વિદેશોમાં બેસીને ડોલરમાં કમાણી કરનારા NRI (નોન-રેસિડેન્ટ ઇન્ડિયન) જે ભારતમાં રૂપિયામાં લોન ચૂકવી રહ્યા છે, તેમને ડોલરની સરખામણીમાં ઓછા પૈસા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં સામાન્ય લોકો શું કરે?