અમેરિકાએ ચીન સહિત અન્ય દેશોમાંથી આવતા માણસ જેવા દેખાતા (હ્યુમનૉઇડ) અને ચાર પગે ચાલતા (ક્વાડ્રુપૅડ) રોબોટની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. અમેરિકાના ફેડરલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન (FCC) એ આ નિર્ણય પાછળ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સાયબર સુરક્ષા સંબંધિત જોખમોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. જોકે, આ પ્રતિબંધ ફક્ત તે રોબોટ પર લાગુ પડશે જે હજુ અમેરિકા પહોંચ્યા નથી. પહેલાંથી ઉપયોગમાં લેવાઈ રહેલા રોબોટ આ નિર્ણયના દાયરામાં આવશે નહીં. આ નિર્ણય પર ચીને સખત પ્રતિક્રિયા આપી છે. વોશિંગ્ટન સ્થિત ચીની દૂતાવાસે આરોપ લગાવ્યો કે અમેરિકા કોઈ પણ પુરાવા વિના ચીની કંપનીઓને નિશાન બનાવી રહ્યું છે. ચીને કહ્યું કે તે પોતાના હિતોની રક્ષા માટે જરૂરી વળતા પગલાં લેશે. અમેરિકાએ વિદેશી રોબોટ પર પ્રતિબંધ શા માટે લગાવ્યો? અમેરિકાનું માનવું છે કે જો દેશની આવશ્યક સેવાઓમાં વિદેશી કંપનીઓના રોબોટનો ઉપયોગ વધતો જશે, તો રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો વધી શકે છે. સરકારને આશંકા છે કે કોઈ વિવાદ કે તણાવની સ્થિતિમાં આ રોબોટનો પુરવઠો પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, સાયબર હુમલાઓ દ્વારા વીજળી ગ્રીડ, સંચાર નેટવર્ક અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ સિસ્ટમોને પણ નિશાન બનાવી શકાય છે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે AI, રોબોટિક્સ અને અન્ય અદ્યતન તકનીકોમાં પ્રભુત્વ મેળવવાની સ્પર્ધા તેજ બની છે. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ભવિષ્યની મહત્વપૂર્ણ તકનીકો માટે તેની વિદેશી કંપનીઓ પરની નિર્ભરતા ઓછી થાય અને સ્થાનિક કંપનીઓ મજબૂત બને. ચીન પર સૌથી વધુ અસર શા માટે થશે? પ્રતિબંધ તમામ વિદેશી કંપનીઓ પર લાગુ પડશે, પરંતુ તેની સૌથી મોટી અસર ચીન પર પડવાની અપેક્ષા છે. કારણ કે ચીન આજે વિશ્વનો સૌથી મોટો રોબોટ ઉત્પાદક અને સૌથી મોટો બજાર બની ચૂક્યું છે. 2024માં ચીને તેની ફેક્ટરીઓમાં 2.95 લાખ ઔદ્યોગિક રોબોટ લગાવ્યા, જ્યારે અમેરિકાએ માત્ર 34,200 રોબોટ લગાવ્યા. એટલે કે ચીને અમેરિકા કરતાં લગભગ 9 ગણા વધુ રોબોટ લગાવ્યા. આ સમયે ચીનની ફેક્ટરીઓમાં 20 લાખથી વધુ ઔદ્યોગિક રોબોટ કામ કરી રહ્યા છે, જ્યારે અમેરિકામાં તેમની સંખ્યા લગભગ 3.94 લાખ છે. અમેરિકામાં ઉપયોગમાં લેવાતા મોટાભાગના ઔદ્યોગિક રોબોટ્સ જાપાન અને યુરોપમાંથી આવે છે. પરંતુ હ્યુમનૉઇડ રોબોટ્સના ક્ષેત્રમાં ચીન ઝડપથી સૌથી આગળ નીકળી ગયું છે. ગયા વર્ષે અમેરિકા જ ચીનમાં બનેલા હ્યુમનૉઇડ રોબોટ્સનો સૌથી મોટો વિદેશી ખરીદનાર હતો. હ્યુમનૉઇડ રોબોટમાં ચીન કેટલું આગળ છે? નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સૌથી અદ્યતન AI મોડલ વિકસાવવામાં અમેરિકા હજુ પણ આગળ છે. જોકે, ચીને ઓછા સમયમાં ઘણા નવા AI મોડલ રજૂ કર્યા છે અને AI સંચાલિત હ્યુમનૉઇડ રોબોટ્સના ઉત્પાદનમાં મોટી છલાંગ લગાવી છે. AP અનુસાર, દુનિયામાં તૈનાત લગભગ 85% હ્યુમનૉઇડ રોબોટ ચીનના છે. જ્યારે મોર્ગન સ્ટેનલીનો અંદાજ છે કે 2030 સુધીમાં ચીનનું હ્યુમનૉઇડ રોબોટ બજાર 15 અબજ ડોલરનું થઈ શકે છે. રિસર્ચ ફર્મ ઓમ્ડિયા અનુસાર, 2025માં દુનિયાભરમાં લગભગ 15 હજાર હ્યુમનૉઇડ રોબોટ મોકલવામાં આવ્યા. તેમાં ચીનની યુનિટ્રી અને એજીઆઈબોટે એકલાએ 5-5 હજારથી વધુ રોબોટ સપ્લાય કર્યા. તેની સરખામણીમાં અમેરિકી કંપનીઓ ટેસ્લા અને ફિગર AI કેટલાક સો રોબોટ જ મોકલી શકી. અમેરિકાની ચીન પર કડક નીતિ 1. AI ચિપ્સની નિકાસ પર પ્રતિબંધ અમેરિકાએ 2022માં ચીનને એનવીડિયા અને એએમડી જેવી કંપનીઓની સૌથી અદ્યતન AI ચિપ્સ વેચવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. પાછળથી આ પ્રતિબંધોને વધુ કડક કરવામાં આવ્યા. અમેરિકાને લાગે છે કે જો ચીનને આ સુપર-ફાસ્ટ ચિપ્સ મળી જશે, તો તે તેનો ઉપયોગ પોતાની સેનાને શક્તિશાળી બનાવવા માટે કરશે. 2. હુવાવે અને ઝેડટીઈ પર કાર્યવાહી અમેરિકાએ હુવાવે અને ઝેડટીઈને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો ગણાવીને સરકારી નેટવર્કમાંથી બહાર કરી દીધા. હુવાવેને અમેરિકી ટેકનોલોજી અને ગૂગલની ઘણી સેવાઓ સુધી પહોંચ પણ મર્યાદિત કરી દેવામાં આવી. 3. ટિકટોક વિવાદ અમેરિકા લાંબા સમયથી ટિકટોક પર અમેરિકી યુઝર્સનો ડેટા ચીન સુધી પહોંચવાની આશંકા વ્યક્ત કરતું રહ્યું છે. આ જ કારણોસર ટિકટોક પર ઘણી વખત પ્રતિબંધ લગાવવાની અથવા તેના અમેરિકી કારોબારને કોઈ અમેરિકી કંપનીને વેચવાની માગ કરવામાં આવી. 4. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી અને સોલર ઉત્પાદનો પર ટેરિફ 2024 માં અમેરિકાએ ચીનથી આવતી ઇલેક્ટ્રિક કારો પર 100% સુધી આયાત શુલ્ક લાદ્યો. આ ઉપરાંત બેટરી, સોલર સેલ, સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને કેટલાક મેડિકલ ઉત્પાદનો પર પણ ટેરિફ વધારવામાં આવ્યા, જેથી ઘરેલું કંપનીઓને પ્રોત્સાહન મળી શકે.