અફઘાનિસ્તાન હવે દુનિયાનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં વિદ્યાર્થીનીઓને ઔપચારિક રીતે સેકન્ડરી સ્કૂલ અને યુનિવર્સિટીમાં ભણવાથી રોકી દેવામાં આવી છે.

તાલિબાન સત્તામાં આવ્યા પછી મહિલાઓ પર પાબંદીઓ સતત વધતી ગઈ. નોકરી કરવા, અને સાર્વજનિક જગ્યાઓ પર જવાને લઈને પણ અનેક પ્રકારની પાબંદીઓ લગાવવામાં આવી.

UNના રિપોર્ટ મુજબ તાલિબાનના શાસનમાં અત્યાર સુધી મહિલાઓ વિરુદ્ધ 100થી વધુ ફરમાન જાહેર થયા છે. સર્વેમાં સામેલ 10માંથી 7 મહિલાઓએ પોતાની માનસિક સ્થિતિ ખરાબ કે ખૂબ ખરાબ જણાવી.

અડધાથી વધુ મહિલાઓએ કહ્યું કે તેઓ મહિનામાં ફક્ત એક કે બે વાર ઘરની બહાર નીકળે છે. લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ મહિલાઓએ કોઈ પુરુષ વિના ઘરની બહાર નીકળવામાં અસુરક્ષા અનુભવવાની વાત કહી. રિપોર્ટ મુજબ, અફઘાનિસ્તાનમાં ફક્ત 7% મહિલાઓ નોકરી કરી રહી છે, જ્યારે પુરુષોમાં આ આંકડો 84% છે.

અફઘાનિસ્તાનના પહાડી વિસ્તારમાં વાદળી બુરખા પહેરેલી મહિલાઓનું એક જૂથ.

પ્રેસ પર દબાણ વધ્યું, પત્રકારોએ દેશ છોડ્યો

તાલિબાન શાસનમાં પત્રકારત્વ પણ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયું છે. કમિટી ટુ પ્રોટેક્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ એટલે કે CPJ એ અફઘાનિસ્તાનને પત્રકારો માટે વિશ્વના સૌથી ખતરનાક અને મુશ્કેલ સ્થળોમાં શામેલ કર્યું છે. 2021 પછી ઘણા અફઘાન પત્રકારો દેશ છોડી ચૂક્યા છે.

• 2024માં તાલિબાન અધિકારીઓએ લાઇવ રાજકીય ટીવી પ્રસારણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.
• તાલિબાન નેતૃત્વની ટીકાને ગુનો બનાવવામાં આવ્યો.
• મીડિયા સંસ્થાઓને ઇન્ટરવ્યુ માટે મહેમાનો પસંદ કરવામાં પણ પાબંદીઓનો સામનો કરવો પડ્યો.
• તાલિબાને પોતાનું મીડિયા નેટવર્ક મજબૂત કર્યું.
• 2025 સુધીમાં તાલિબાનના નિયંત્રણમાં લગભગ 15 મોટા ટીવી અને રેડિયો સ્ટેશન, અખબારો અને ડિજિટલ મીડિયા સંસ્થાઓ હતી.

તાલિબાન શાસનમાં અફઘાનિસ્તાનની ઇકોનોમીમાં સુધારો

તાલિબાનના શાસન હેઠળ અફઘાનિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે બરબાદ થઈ નથી. કેટલાક ક્ષેત્રોમાં સુધારાના સંકેતો મળ્યા છે. વર્લ્ડ બેંક અનુસાર, 2025માં અફઘાનિસ્તાનની વાસ્તવિક GDP 4.8% વધી. સરકારની ઘરેલું આવક પણ વધીને GDPના 19.8% થઈ ગઈ.

પરંતુ આ વૃદ્ધિનો લાભ સામાન્ય લોકો સુધી વ્યાપકપણે પહોંચ્યો નથી. માથાદીઠ આવક ઘટી છે અને મોંઘવારી વધી છે. દેશ હજુ પણ મોટા પાયે આયાત પર નિર્ભર છે. વીજળીની અછત, બેંકિંગ સુવિધાઓ સુધી મર્યાદિત પહોંચ, મોટો અનૌપચારિક રોકડ ક્ષેત્ર અને વિદેશી મદદમાં ઘટાડો પણ આર્થિક વિકાસ માટે મોટા પડકારો છે.

અફીણની ખેતીમાં 95% ઘટાડો

તાલિબાન સત્તામાં આવ્યું ત્યારે અફઘાનિસ્તાન વિશ્વમાં અફીણનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત હતો. UNODC અનુસાર, 2022માં વિશ્વનું લગભગ 80% અફીણ અફઘાનિસ્તાનમાંથી આવતું હતું.

એપ્રિલ 2022માં તાલિબાને પોસ્તા (અફીણનો છોડ)ની ખેતી પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. જેની સીધી અસર ખેતી પર પડી. UNODCના 2023ના સર્વે અનુસાર, પોસ્તાની ખેતીમાં 95%નો ઘટાડો થયો.

અફઘાનિસ્તાનમાં અફીણની ખેતી. (ફાઇલ ફોટો)

રશિયાએ તાલિબાન સરકારને માન્યતા આપી

તાલિબાન સરકારને અત્યાર સુધી માત્ર રશિયાએ જ ઔપચારિક રીતે માન્યતા આપી છે. જોકે, તાલિબાનનું કહેવું છે કે તે લગભગ 40 દેશોના સંપર્કમાં છે અને ઔપચારિક માન્યતા માટે જરૂરી શરતો પૂરી કરી ચૂક્યું છે.

ભારતે પણ તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક માન્યતા આપ્યા વિના કાબુલ સાથેના તેના સંબંધો મજબૂત કર્યા છે. ઓક્ટોબર 2025માં તાલિબાનના વિદેશ મંત્રી અમીર ખાન મુત્તાકી ભારત આવ્યા હતા. તાલિબાન સરકારના કોઈ વરિષ્ઠ અધિકારીની આ ભારતની પ્રથમ મુલાકાત હતી.

ચીન અને UAE એ પણ તાલિબાન દ્વારા નિયુક્ત રાજદૂતોને સ્વીકાર્યા છે, જોકે બંનેએ અત્યાર સુધી તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક માન્યતા આપી નથી.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો