વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ફરી એકવાર તેજી જોવા મળી રહી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ આજે 90 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયું છે. તેલના વધતા ભાવે ભારતમાં મોંઘવારી અને એનર્જી શોકના જોખમને વધારી દીધું છે. આનાથી ભારતીય રૂપિયા અને વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણ (FPI) ના પ્રવાહ પર અસર થવાની સંભાવના છે. બીજી તરફ, ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવાથી ભારતની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ના રિટેલ ફ્યુઅલ માર્જિન પર ભારે દબાણ આવ્યું છે, જેના કારણે ડીઝલ પર કંપનીઓને પ્રતિ લિટર 20.4 રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. જોકે, રિફાઇનિંગ માર્જિનમાં ભારે ઉછાળાને કારણે કંપનીઓનો એકંદર નફો હાલ પૂરતો જળવાઈ રહ્યો છે. 1. બ્રેન્ટ ક્રૂડ 90 ડોલરને પાર, એક સપ્તાહમાં 16% ઉછળ્યું આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ 2.69 ડોલર (3.05%) વધીને 90.79 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું, જે 11 જૂન પછીનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે. છેલ્લા એક સપ્તાહમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં 16%નો ઉછાળો આવ્યો છે, જે એપ્રિલ પછીના કોઈપણ એક સપ્તાહની સૌથી મોટી વૃદ્ધિ છે. હાલમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ 88.43 ડોલર પ્રતિ બેરલ અને અમેરિકી WTI ક્રૂડ 82.40 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર કારોબાર કરી રહ્યું હતું. જ્યારે ઇન્ડિયન ક્રૂડ બાસ્કેટ 81 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર કારોબાર કરી રહ્યું છે. 2. નિષ્ણાતોએ કહ્યું- ભારત પર એનર્જી શોક અને રૂપિયાનો ખતરો જીઓજીત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ લિમિટેડના ચીફ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ વી.કે. વિજયકુમારે જણાવ્યું હતું કે, બજાર સામે હાલમાં ટૂંકા ગાળામાં ઘણા પડકારો છે. સૌથી મોટું દબાણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડનું 90 ડોલર પાર જવું છે. જો આ વલણ ચાલુ રહેશે, તો ભારતમાં એનર્જી શોકનો ખતરો ફરી ઊભો થશે. તેની સીધી નકારાત્મક અસર રૂપિયાની ચાલ અને FPI ફ્લો પર પડી શકે છે. બેંક ઓફ બરોડાએ પણ પોતાના રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપી છે કે ક્રૂડ ઓઈલની વધતી કિંમતોથી વૈશ્વિક સ્તરે ‘મોંઘવારીની ચિંતાઓ’ ફરીથી ઉભરી આવી છે. 3. અમેરિકામાં ફરી વધી શકે છે વ્યાજ દરો: રેટ હાઈકની શક્યતા 52% બેંક ઓફ બરોડાના રિપોર્ટ અનુસાર, ક્લીવલેન્ડ ફેડ અધ્યક્ષના નિવેદન બાદ અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા સપ્ટેમ્બર 2026ની મીટિંગમાં વ્યાજ દરો વધારવાની શક્યતા વધી ગઈ છે. 4. અમેરિકી શેરબજારોમાં હલચલ, 2000 પોઈન્ટના ઉછાળા પર બ્રેક HDFC સિક્યોરિટીઝના પ્રાઇમ રિસર્ચ હેડ દેવર્ષ વકીલે જણાવ્યું કે અમેરિકી બજારોમાં આ અઠવાડિયે ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી છે. દેવર્ષ વકીલના મતે, અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષમાં નવા હુમલાઓ, ટેક સેક્ટરમાં રોટેશન અને મોંઘવારીના આંકડાઓએ મુખ્ય ઇન્ડેક્સને નીચે ખેંચી દીધા, જેના કારણે મિડ-સમરની વૃદ્ધિનો સિલસિલો તૂટી ગયો. વીકએન્ડ પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે નવા હુમલા થયા છે. ઈરાને કહ્યું છે કે બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થઈ ગયો છે, જેના કારણે વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ તેલ માર્ગોમાં સપ્લાય ખોરવાઈ જવાનો ભય વધી ગયો છે. 5. તેલ કંપનીઓનું પેટ્રોલ માર્જિન ઘટ્યું, ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹20નું નુકસાન ઇક્વિટી સિક્યોરિટીઝના સાપ્તાહિક રિપોર્ટ અનુસાર, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળાને કારણે ભારતની સરકારી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ- BPCL, HPCL, IOCLનું ફ્યુઅલ રિટેલિંગ માર્જિન ઘણું ઓછું થઈ ગયું છે. 6. રિફાઇનિંગ સ્પ્રેડમાં ઉછાળો: ડીઝલ ક્રેક 99% વધીને સપોર્ટ આપી રહ્યું છે રિટેલ માર્જિનમાં નુકસાન છતાં, તેલ કંપનીઓના રિફાઇનિંગ વ્યવસાયમાં જોરદાર સુધારો આવ્યો છે, જેના કારણે કંપનીઓની કુલ ઇન્ટિગ્રેટેડ નફાકારકતા જળવાઈ રહી છે. 7. 1-2 ક્વાર્ટર સુધી રિફાઇનર્સને રાહત મળી શકે છે શું હોય છે ‘ક્રેક સ્પ્રેડ્સ’ અને ‘ઇન્ટિગ્રેટેડ માર્જિન’? ક્રૅક સ્પ્રેડ: કાચા તેલની કિંમત અને તેમાંથી બનતા રિફાઇન્ડ પ્રોડક્ટ્સ (જેમ કે પેટ્રોલ, ડીઝલ, ATF) ના બજાર ભાવ વચ્ચેનો તફાવત ‘ક્રૅક સ્પ્રેડ’ કહેવાય છે. આ રિફાઇનિંગ કંપનીઓના નફાને દર્શાવે છે. ઇન્ટિગ્રેટેડ માર્જિન: જ્યારે કોઈ તેલ કંપનીના રિફાઇનિંગ માર્જિન (કાચું તેલ પ્રોસેસ કરવાનો નફો) અને માર્કેટિંગ માર્જિન (પેટ્રોલ પંપ પર પેટ્રોલ-ડીઝલ વેચવાનો ફાયદો/નુકસાન) બંનેને 1:1 ના ગુણોત્તરમાં ભેળવીને જોવામાં આવે છે, ત્યારે તેને ઇન્ટિગ્રેટેડ માર્જિન કહેવાય છે.