ભારતીય રૂપિયો ડોલર સામે ઓલ ટાઈમ લો પર પહોંચી ગયો છે. આરબીઆઈ અનુસાર, ગુરુવારે (29 જાન્યુઆરી) 1 ડોલર સામે રૂપિયો 27 પૈસા ઘટીને 91.96 ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે બંધ થયો. વિદેશી રોકાણકારો (FPI) ની સતત વેચવાલી અને વૈશ્વિક સ્તરે વધતા વ્યાપારી તણાવને કારણે રૂપિયામાં આ ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષ 2026 ની શરૂઆતથી જ રૂપિયો દબાણમાં છે. ગયા વર્ષે ડિસેમ્બર 2025માં પહેલીવાર રૂપિયો 90ના સ્તરને પાર ગયો હતો. હવે માત્ર 29 દિવસની અંદર તે 92ના સ્તરની નજીક આવી ગયો છે. માર્કેટ એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નવી ટેરિફ નીતિઓ અને ગ્લોબલ ટેન્શનને કારણે દુનિયાભરના રોકાણકારો ગોલ્ડ અને ડોલરમાં રોકાણ વધારી રહ્યા છે. રૂપિયાના ઘટાડાના ત્રણ મુખ્ય કારણો 1. વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા બજારમાંથી ઉપાડ: વિદેશી રોકાણકારો (FPI) ભારતીય શેરબજારમાંથી સતત તેમના પૈસા ઉપાડી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2026ના પ્રથમ 20 દિવસમાં જ તેમણે ₹29,315 કરોડનું વેચાણ કર્યું છે. જ્યારે આ રોકાણકારો તેમના પૈસા ઉપાડી લે છે, ત્યારે તેઓ રૂપિયાના બદલામાં ડોલરની માંગ કરે છે. ડોલરની માંગ વધવાથી તેની કિંમત વધી જાય છે અને રૂપિયો ઘટી જાય છે. 2. ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિઓ અને વૈશ્વિક તણાવ: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની યુરોપિયન દેશો પર નવો ટેક્સ (ટેરિફ) લગાવવાની ધમકી અને ‘ગ્રીનલેન્ડ’ વિવાદને કારણે દુનિયાભરના બજારોમાં અનિશ્ચિતતાનો માહોલ છે. આવા ડરના સમયે રોકાણકારો પોતાના પૈસા ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોમાંથી કાઢીને સુરક્ષિત મનાતા અમેરિકી ડોલર કે સોનામાં રોકવા લાગે છે, જેનાથી ડોલર વધુ મજબૂત થઈ રહ્યો છે. 3. મજબૂત અમેરિકી અર્થતંત્ર અને ઊંચા વ્યાજ દરો: અમેરિકામાં બેરોજગારીનો દર ઘટ્યો છે અને ત્યાંનું અર્થતંત્ર મજબૂત દેખાઈ રહ્યું છે. આ કારણે દુનિયાભરના રોકાણકારોને લાગી રહ્યું છે કે અમેરિકામાં વ્યાજ દરો હજુ વધુ જ રહેશે. વધુ નફાની લાલચમાં રોકાણકારો પોતાના પૈસા અમેરિકન બેંકો અને બોન્ડ્સમાં રોકી રહ્યા છે, જેનાથી આખી દુનિયામાં ડોલરની મજબૂતી વધી ગઈ છે. રૂપિયામાં ઘટાડાથી ઇમ્પોર્ટ કરવું મોંઘું થશે રૂપિયામાં ઘટાડાનો અર્થ એ છે કે ભારત માટે વસ્તુઓનું ઇમ્પોર્ટ મોંઘું થશે. આ ઉપરાંત વિદેશમાં ફરવું અને ભણવું પણ મોંઘું થઈ ગયું છે. ધારો કે જ્યારે ડોલરની સરખામણીમાં રૂપિયાની કિંમત 50 હતી, ત્યારે અમેરિકામાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને 50 રૂપિયામાં 1 ડોલર મળી જતો હતો. હવે 1 ડોલર માટે વિદ્યાર્થીઓને 91 રૂપિયા ખર્ચ કરવા પડશે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓ માટે ફીથી લઈને રહેવા-જમવા અને અન્ય વસ્તુઓ મોંઘી થઈ જશે. કરન્સીની કિંમત કેવી રીતે નક્કી થાય છે? ડોલરની સરખામણીમાં અન્ય કોઈ પણ ચલણની કિંમત ઘટે તો તેને ચલણનું ઘટવું, તૂટવું, નબળું પડવું કહેવાય છે. અંગ્રેજીમાં તેને કરન્સી ડેપ્રિસિયેશન કહેવાય છે. દરેક દેશ પાસે ફોરેન કરન્સી રિઝર્વ હોય છે, જેનાથી તે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારો કરે છે. ફોરેન રિઝર્વના ઘટવા અને વધવાની અસર ચલણની કિંમત પર દેખાય છે. જો ભારતના ફોરેન રિઝર્વમાં ડોલર, અમેરિકાના રૂપિયાના ભંડાર બરાબર હશે તો રૂપિયાની કિંમત સ્થિર રહેશે. આપણી પાસે ડોલર ઘટે તો રૂપિયો નબળો પડશે, વધે તો રૂપિયો મજબૂત થશે.