ભારતીય શેરબજારમાં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો એટલે કે FPIsની વેચવાલીનો સિલસિલો ફરી પાછો આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં 18 તારીખ સુધી વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય ઇક્વિટીમાંથી ₹20,974 કરોડની ભારે રકમ પાછી ખેંચી છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ, અમેરિકામાં વધતા વ્યાજદર અને બોન્ડ યીલ્ડ, ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ તેમજ અમેરિકી ડોલરની સરખામણીએ નબળો પડતો રૂપિયો વિદેશી રોકાણકારોને સાવચેત કરી રહ્યા છે. જુલાઈમાં ₹20,200 કરોડ અને ઓગસ્ટમાં ₹29,630 કરોડની મજબૂત ખરીદી બાદ સપ્ટેમ્બરમાં ફરી વેચવાલી જોવા મળી રહી છે. CDSLના આંકડા મુજબ, આ વર્ષ 2026માં FPIs અત્યાર સુધીમાં ભારતીય શેરોમાંથી કુલ ₹2.45 ટ્રિલિયન એટલે કે ₹2.45 લાખ કરોડ પાછા ખેંચી ચૂક્યા છે. આ આંકડો સમગ્ર 2025માં થયેલી ₹1.66 ટ્રિલિયનની કુલ વેચવાલી કરતાં પણ ઘણો વધારે છે. જોકે, આ વેચવાલી વચ્ચે એક સકારાત્મક પાસું એ છે કે પ્રાઇમરી માર્કેટ એટલે કે IPOs દ્વારા વિદેશી રોકાણનો ટ્રેન્ડ સપ્ટેમ્બરમાં પણ ચાલુ રહ્યો છે. FPIની વેચવાલીના 3 મુખ્ય કારણો ચોઈસ વેલ્થના મુખ્ય ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજી ઓફિસર ધીરજ ગૌર અનુસાર, વિદેશી રોકાણકારોની આ વેચવાલી પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા કારણો છે… 1. અમેરિકામાં ઊંચા વ્યાજદર અને બોન્ડ યીલ્ડ: અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વે વ્યાજદર વધારીને 3.75-4.00% કરી દીધા છે. તેના કારણે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે યીલ્ડનું અંતર ઘટી ગયું છે, જેના કારણે વિદેશી રોકાણકારો માટે ભારતીય એસેટ્સનું આકર્ષણ ઘટ્યું છે. 2. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઉછાળો: પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ સતત 100 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર રહ્યું છે. તેનાથી ભારતમાં મોંઘવારી વધવાની અને આયાત બિલમાં વધારો થવાની ચિંતાઓ વધી છે. 3. નબળો પડતો રૂપિયો: અમેરિકી ડોલરની સરખામણીએ ભારતીય રૂપિયામાં મોટો ઘટાડો થયો છે. તાજેતરમાં રૂપિયો ચાર મહિનાની સૌથી મોટા સાપ્તાહિક ઘટાડા (1.1%) સાથે 95.92-95.96ના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો અને ઇન્ટ્રાડેમાં 96ના સ્તરને પણ પાર કરી ગયો. તેનાથી વિદેશી રોકાણકારોના વળતર પર ખરાબ અસર પડી રહી છે. વિદેશી રોકાણકારોની ડેટ માર્કેટમાં પણ વેચવાલી ઇક્વિટી ઉપરાંત વિદેશી રોકાણકારોએ ડેટ એટલે કે લોન માર્કેટમાંથી પણ પોતાનો હાથ ખેંચી લીધો છે. સપ્ટેમ્બરમાં અત્યાર સુધી વિદેશી રોકાણકારોએ ફુલી એક્સેસિબલ રૂટ (FAR)માંથી ₹10,296 કરોડ પાછા ખેંચ્યા છે. જ્યારે વોલન્ટરી રિટેન્શન રૂટ (VRR)માંથી ₹1,817 કરોડની વેચવાલી કરી છે. આ ઉપરાંત જનરલ રૂટમાંથી ₹1,068 કરોડ પાછા ખેંચ્યા છે. FAR અને VRR શું હોય છે?