ચીને ભારતને દલાઈ લામાના ઉત્તરાધિકારના મુદ્દાથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી છે. બીજિંગે કહ્યું કે દલાઈ લામાના પુનર્જન્મ અને ઉત્તરાધિકારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ચીનનો આંતરિક મામલો છે અને તેમાં કોઈ બાહ્ય હસ્તક્ષેપની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. ભારતમાં ચીની દૂતાવાસના પ્રવક્તા યુ જિંગે રવિવારે નિવેદન જારી કરીને કહ્યું કે દલાઈ લામાનો પુનર્જન્મ સદીઓ જૂના ધાર્મિક રીતિ-રિવાજો અને ઐતિહાસિક પરંપરાઓ હેઠળ થાય છે. તેમણે કહ્યું કે આ પ્રક્રિયા માટે ચીનની કેન્દ્રીય સરકારની મંજૂરી જરૂરી હોય છે અને 14મા દલાઈ લામાને પણ આ જ પ્રક્રિયા હેઠળ માન્યતા આપવામાં આવી હતી. ચીની દૂતાવાસે ભારતને તિબેટ પરના તેના જૂના વલણની યાદ પણ અપાવી. નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે ભારતે તિબેટીયન સ્વતંત્રતા સંબંધિત ગતિવિધિઓ માટે મંચ ઉપલબ્ધ કરાવવો જોઈએ નહીં. આ પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને ભારત-ચીન સંબંધો માટે જરૂરી છે. ચીન દલાઈ લામાના મુદ્દાને સંબંધોમાં કાંટા સમાન ગણાવી ચૂક્યું છે આ પહેલો પ્રસંગ નથી જ્યારે ચીને દલાઈ લામાના મુદ્દે ભારતને ચેતવણી આપી હોય. ગયા વર્ષે પણ બેઇજિંગે કહ્યું હતું કે દલાઈ લામાનો ઉત્તરાધિકાર ભારત-ચીન સંબંધોમાં કાંટા સમાન છે. દલાઈ લામા પહેલા પણ કહી ચૂક્યા છે કે તેમના ઉત્તરાધિકારી નક્કી કરવામાં ચીનની કોઈ ભૂમિકા નહીં હોય. તિબેટીયન માન્યતા અનુસાર, કોઈ વરિષ્ઠ બૌદ્ધ ભિક્ષુના મૃત્યુ પછી તેની આત્મા પુનર્જન્મ લે છે. જોકે ચીન કહે છે કે દલાઈ લામાના ઉત્તરાધિકારીની પ્રક્રિયાને ચીની સરકારની મંજૂરી જરૂરી છે. દલાઈ લામા 1959થી ભારતમાં નિર્વાસનમાં રહી રહ્યા છે. તિબેટમાં ચીની શાસન વિરુદ્ધ નિષ્ફળ વિદ્રોહ પછી તેઓ ભારતમાં આવ્યા હતા. ભારતમાં લગભગ 70 હજાર તિબેટીયન શરણાર્થીઓ અને નિર્વાસિત તિબેટીયન સરકાર પણ હાજર છે. વર્તમાન દલાઈ લામાને કેવી રીતે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા? વર્તમાન દલાઈ લામાનો જન્મ 1935માં ચીનના ઉત્તર પશ્ચિમમાં આવેલા તાક્તેસર ગામમાં થયો હતો. માત્ર બે વર્ષની ઉંમરે તેમની ઓળખ થઈ ગઈ હતી. 13મા દલાઈ લામા દ્વારા છોડવામાં આવેલી નિશાનીઓની મદદથી બૌદ્ધ સાધુઓનું એક દળ આ ગામ સુધી પહોંચ્યું હતું. આ દળ પોતાની સાથે 13મા દલાઈ લામાનો કેટલોક સામાન જેમ કે ચશ્મા, ઘંટડી, લાકડી લઈને આવ્યું હતું. તેમણે દલાઈ લામાનો સામાન અને અન્ય કેટલોક સામાન બાળકની સામે રાખ્યો. આમાંથી બાળકે 13મા દલાઈ લામા સાથે સંબંધિત વસ્તુઓ ઉપાડીને કહ્યું ‘આ મારું છે.’ છેવટે, તે સાધુઓએ બાળકની સામે કેટલીક લાકડીઓ રાખી. બાળકે દલાઈ લામાની લાકડી ઉપાડીને તેને પોતાની છાતી સરસી કરી લીધી. ત્યારબાદ તે સાધુઓને ખાતરી થઈ ગઈ કે આ બાળક દલાઈ લામાનો પુનર્જન્મ છે. 6 વર્ષની ઉંમરે તેમનો અભ્યાસ શરૂ થયો અને 1950માં ચીનની તિબેટમાં ઘૂસણખોરી પછી તેમણે દલાઈ લામાની સંપૂર્ણ શક્તિઓ સાથે પદ સંભાળ્યું. વર્તમાન દલાઈ લામા ચીન છોડીને ભારત કેવી રીતે આવ્યા હતા? આજે તિબેટ ચીનનો ભાગ છે, પરંતુ હંમેશા આવું નહોતું. 1949માં ચીનમાં સામ્યવાદી પક્ષ સત્તામાં આવ્યો. 1950માં ચીની સરકારે તિબેટમાં પોતાની સેના મોકલીને કબજો કરી લીધો. ત્યારબાદ ચીન અને તિબેટની સરકાર વચ્ચે સમજૂતી થઈ, જેમાં ચીને તિબેટની આઝાદી જાળવી રાખવાની વાત કરી. આમ છતાં આગામી એક દાયકા સુધી ચીની સેના તિબેટના લોકો પર અત્યાચાર કરતી રહી. વર્તમાન દલાઈ લામાની આત્મકથા અનુસાર, માર્ચ 1959માં ચીનની સેના દલાઈ લામાના મહેલ સુધી પહોંચી ગઈ. દલાઈ લામા એક સૈનિકના કપડાં પહેરીને તિબેટથી ભાગ્યા. લગભગ બે અઠવાડિયા સુધી ઘણા ગામો અને મઠોએ તેમને આશ્રય આપ્યો. 31 માર્ચ 1959ના રોજ પોતાના પરિવાર, અંગરક્ષકો અને કેટલાક તિબેટીયનો સાથે અરુણાચલ પ્રદેશના રસ્તે દલાઈ લામા ભારત પહોંચ્યા. 2 એપ્રિલે સત્તાવાર રીતે ભારત સરકારે તેમનું સ્વાગત કર્યું અને 3 એપ્રિલે પંડિત જવાહરલાલ નેહરુએ દલાઈ લામાને ભારતમાં શરણ આપવાની ઘોષણા કરી. જોકે, આમ કરવાથી ચીન સાથેના સંબંધો પર અસર પડી શકે તેમ હતી, તેથી ઘણા લોકોએ નેહરુના નિર્ણયનો વિરોધ પણ કર્યો. ભારત સરકારે દલાઈ લામાને પહેલા આસામના તેજપુરમાં રહેવાની જગ્યા આપી. પછી થોડો સમય તેઓ મસૂરીમાં રહ્યા અને આખરે 1960માં ધર્મશાલામાં સ્થાયી થયા.