નાણામંત્રીનું 85 મિનિટનું બજેટ ભાષણ, જેમાં કુલ 53.5 લાખ કરોડ રૂપિયાનું બજેટ હતું, તે સામાન્ય લોકો માટે સમજવું મુશ્કેલ છે. ત્યારે ભાસ્કરના ત્રણ એક્સપર્ટથી સમજો બજેટની આઠ મહત્વપૂર્ણ વિગતો, જે તમારા જીવન પર અસર કરશે જેને જાણવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે…

1. સ્થિર અર્થવ્યવસ્થાના કારણે બેલેન્સ બજેટ આવ્યું

• દરેક બજેટમાં કોઈ મોટી જાહેરાત કે યોજનાની અપેક્ષા હોય છે પરંતુ આ વખતે કંઈ ખાસ થયું નથી.
• હકીકતે જ્યારે અર્થતંત્ર સ્થિર હોય છે, ત્યારે સરકાર બજેટમાં કોઈ મોટી જાહેરાત કરતી નથી.
• ભારતનું અર્થતંત્ર 7% થી વધુના દરે વિકાસ પામી રહ્યું છે અને સ્થિર છે. ગયા વર્ષે ₹12 લાખ સુધીની આવક કરમુક્ત કરવામાં આવી હતી, જેનાથી મધ્યમ વર્ગ અને કામ કરતા લોકોને ફાયદો થયો હતો.
• મોટી જાહેરાતોની ન હોવા છતાં, બજેટનું કદ વધ્યું છે. આ વર્ષે બજેટ કુલ ₹53.47 લાખ કરોડ છે, જે ગયા વર્ષ કરતાં 7.1% વધુ છે.
• સરકારે અર્થતંત્રને સ્થિર રાખવા અને લોકોની અપેક્ષાઓ અને ખર્ચ ક્ષમતા વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.

2. ટેક્સ પેયરને કોઈ છૂટ કેમ નહીં?

• ડિફેન્સ બજેટમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ઘણી યોજનાઓની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, પરંતુ કરદાતાઓ માટે કોઈ મોટી જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. સરકાર પાસે હાલમાં કર રાહત આપવા માટે જરૂરી સ્પેસ નહીં હોય.
• સરકારે ચોક્કસપણે જાહેરાત કરી છે કે એપ્રિલ 2026 થી ટેક્સના નિયમો સરળ બનાવવામાં આવશે. આનાથી મીડલ ક્લાસ અને નિવૃત્ત લોકોની આશાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું છે.
• લોકોને એવી પણ અપેક્ષા હતી કે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) વ્યાજ પરનો કર ઓછો થશે, પરંતુ આવું થયું નહીં. હાલમાં, બેંકોમાં FD ઘટી રહી છે કારણ કે તેમના વ્યાજ પર 30% થી વધુ કર લાદવામાં આવ્યો છે.
• પરિણામે લોકો મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને ઇક્વિટીમાં વધુ રોકાણ કરી રહ્યા છે. લોકો ફેરફારોની આશા રાખતા હતા, પરંતુ કોઈ કારણોસર આ મુદ્દા પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું નથી.

3. રિટર્ન ફાઈલ કરવા અને બદલવાનો સમય વધારે મળશે

• ઈન્કમટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની તારીખમાં થોડો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. ITR-1 અને ITR-2 ફાઇલ કરનારાઓ પહેલાની જેમ 31 જુલાઈ સુધી તેમના રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે. ITR-3 અને ITR-4 માટે અંતિમ તારીખ 31 ઓગસ્ટ સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
• આવકવેરા રિટર્ન સુધારવાની અંતિમ તારીખ 31 ડિસેમ્બરથી વધારીને 31 માર્ચ કરવામાં આવી છે. જોકે, 31 ડિસેમ્બર પછી ફાઇલ કરવા પર વધારાની ફી લાગશે.
• ₹5 લાખથી ઓછી આવક માટે ફી ₹1,000 અને ₹5 લાખથી વધુ આવક માટે ₹5,000 હશે. આ ફેરફાર કરદાતાઓને તેમની ભૂલો સુધારવા માટે વધુ સમય આપશે.
• પ્રામાણિક કરદાતાઓને કર વિવાદોનું સમાધાન કરવાનો સરળ માર્ગ આપવામાં આવ્યો છે. દંડ ભરવાને બદલે કેસ બંધ કરી શકાય છે. આ લાંબી કાનૂની લડાઈઓમાંથી રાહત આપશે.

4. ગોલ્ડ બોન્ડ પર ટેક્સ છૂટ 5ને બદલે 8 વર્ષ પછી

• બજેટમાં બીજો ફેરફાર સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ્સનો છે. આ બોન્ડ્સ ભારત સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા ડિજિટલ બોન્ડ છે. જો જરૂર પડે તો તેમને રોકડમાં કન્વર્ટ કરી શકાય છે, પછી ભલે તે બજારમાંથી ખરીદવામાં આવ્યા હોય કે પોતે સબ્સ્ક્રાઇબ કર્યા હોય.
• રોકાણકારો પહેલાં ગોલ્ડ બોન્ડ 5 વર્ષ પછી રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) પાસેથી ગોલ્ડ બોન્ડ રિડીમ કરી શકતા હતા. આ બોન્ડ્સ પર કોઈ કેપિટલ ગેઈન ટેક્સ નહોતો.
• જોકે, હવે કરમુક્તિ ફક્ત 8 વર્ષની પાકતી મુદત પૂરી થયા પછી જ ઉપલબ્ધ થશે. આ મુક્તિ ફક્ત એવા રોકાણકારોને જ મળશે જેમણે પોતે ગોલ્ડ બોન્ડ્સ ખરીદ્યા છે, નહીં કે જેમણે બજારમાંથી ખરીદ્યા છે.

5. સિક્યોરિટી ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સમાં વધારાને કારણે બજારમાં ઘટાડો

• ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગમાં રોકાણ કરવા માટે, એટલે કે, અન્ય કોમોડિટીઝના ભાવિ ભાવમાં રોકાણ કરવા માટે, સિક્યોરિટી ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (STT) ચૂકવવાની જરૂર પડે છે. બજેટમાં STTમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
• હકીકતમાં ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગમાં રોકાયેલા 90% વેપારીઓને નુકસાન થાય છે. પરિણામે સરકારે ભવિષ્યના કરારો પર STT 0.02% થી વધારીને 0.05% કર્યો છે, જ્યારે ઓપ્શન્સ પ્રીમિયમ પર STT 0.10% થી વધારીને 0.15% કરવામાં આવ્યો છે.
• આનાથી ટ્રેડિંગ ખર્ચમાં વધારો થશે. આ ટૂંકા ગાળાના અને નિયમિત રોકાણકારો પર નકારાત્મક અસર કરશે.
• જ્યારે બજેટમાં આ જાહેરાત કરવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે શેરબજારમાં ઘટાડો થયો હતો. 1 ફેબ્રુઆરીએ, સેન્સેક્સ 1546 પોઈન્ટ અથવા લગભગ 2% ઘટ્યો હતો, જ્યારે નિફ્ટી 495 પોઈન્ટ ઘટ્યો હતો.

6. સેમિકન્ડક્ટર અને રેર અર્થ કોરિડોર: આત્મનિર્ભરતા તરફના પગલાં

• ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આ વર્ષના બજેટમાં મૂડી ખર્ચમાં ₹1 લાખ કરોડનો વધારો થયો છે.
• આ રકમ 2026-27માં ₹12.25 લાખ કરોડ થશે, જે કુલ બજેટના 22.8% છે. કેન્દ્ર સરકાર છેલ્લા પાંચ વર્ષથી સતત મૂડી ખર્ચમાં વધારો કરી રહી છે.
• કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર દેશમાં માળખાગત સુવિધાઓ, રસ્તાઓ, હાઇવે, સંપત્તિઓ અને અન્ય સંપત્તિઓના નિર્માણમાં મદદ કરે છે, નવી રોજગાર અને વ્યવસાયિક તકોનું સર્જન કરે છે.
• ઇલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદન માટે ₹40,000 કરોડની નવી યોજના રજૂ કરવામાં આવી છે. આમાં સેમિકન્ડક્ટર પ્રોજેક્ટ ‘ISM 2.0’નો સમાવેશ થાય છે. હાલમાં, 90% સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન તાઇવાનમાં થાય છે.
• વધુમાં, ઓડિશા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુમાં રેર અર્થ મિનરલ્સ કોરિડોરના નિર્માણની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. હાલમાં સમગ્ર વિશ્વ રેર અર્થ મીનરલ્સ માટે ચીન પર નિર્ભર છે.
• બજેટથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ભારત સેમિકન્ડક્ટર અને રેર અર્થ મીનરલ્સ માટે તાઇવાન અને ચીન પરની તેની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે અને આત્મનિર્ભર બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

7. વિદેશી રોકાણ વધવાથી સ્ટોક માર્કેટ સ્ટેબલ થશે

• પર્સન રેસિડન્ટ આઉટસાઈડ ઈન્ડિયા એટલે PROI હવે ભારતીય લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં એપ્રૂવ્ડ રૂટ મારફત રોકાણ કરી શકે છે.
• આનાથી ભારતીય શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણ વધવાની અપેક્ષા છે. બજારની તરલતામાં સુધારો થશે અને લાંબા ગાળે ઇક્વિટી રોકાણકારો માટે વાતાવરણ વધુ સ્થિર અને સકારાત્મક બની શકે છે.

8. કેન્સરની સારવાર સસ્તી થશે

કેન્સરના દર્દીઓ માટે 17 દવાઓ પરની મૂળભૂત કસ્ટમ ડ્યુટી દૂર કરવામાં આવી છે. આનાથી કેટલીક આવશ્યક કેન્સરની દવાઓ સસ્તી થઈ શકે છે. કેન્સરની સારવારનો એકંદર ખર્ચ પણ ઘટવાની અપેક્ષા છે.

અન્ય ખાસ વાતો…

• મોટર એક્સિડેન્ટ ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલ વાહન ચલાવતી વખતે થયેલા અકસ્માતો માટે વળતર પૂરું પાડે છે. આ યોજના પર મળતું વ્યાજ હવે કરમુક્ત રહેશે, અને કોઈ TDS કાપવામાં આવશે નહીં. અકસ્માતનો ભોગ બનેલા લોકો અને તેમના પરિવારોને કર કપાત વિના સંપૂર્ણ વ્યાજની રકમ મળશે.
• ઓવરસીસ ટૂર પેકેજ એટલે LSR હેઠળ વિદેશી પ્રવાસ પેકેજો અને શિક્ષણ અને તબીબી સારવાર માટે મોકલવામાં આવેલા નાણાં પર TCS દર ઘટાડીને 2% કરવામાં આવ્યો છે. આનાથી કેશ બ્લોકેજ ઓછું થશે અને આવકવેરા રિટર્ન (ITR) માં પાછળથી રિફંડનો દાવો કરવાની જરૂરિયાત ઓછી થશે.
• શેર બાયબેક પર હવે ડિવિડન્ડ આવકને બદલે મૂડી લાભ તરીકે કર લાગશે. પ્રમોટર્સ પર વધારાના બાયબેક ટેક્સ લાગશે. અગાઉ, બાયબેકની સંપૂર્ણ રકમ તેમના આવકવેરા સ્લેબ અનુસાર કરપાત્ર હતી, જે છૂટક રોકાણકારો માટે હાનિકારક હતી.
• જામનગર સ્થિત અર્થશાસ્ત્રના એક્સપર્ટ, ઈન્વેસ્ટમેન્ટ પોઈન્ટના ફાઉન્ડર અને સેબી સજીસ્ટર્ડ સ્ટોક માર્કેટ એક્સપર્ટ નિખિલ ભટ્ટે એનાલિસિસ કરતાં જણાવ્યું હતું કે બજેટ રજૂ થયું ત્યારે ભારતીય શેરબજારમાં ભારે ઉતાવ ચડાવ જોવા મળ્યા. એ દર્શાવે છે કે બજેટથી રોકાણકારોની અપેક્ષા સંપૂર્ણરીતે સંતોષાઈ નથી. સેન્સેક્સ એક સમયે 2300થી 2500 પોઈન્ટ અને નિફ્ટીમાં અંદાજે 600 પોઈન્ટ ઘટીને થોડી રિકવરી જોવા મળી. બજેટમાં વિદેશી રોકાણ આકર્ષવાના પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા, જેમાં બાયબેક કેપિટલ ટેક્સનો પ્રસ્તાવ અને બોન્ડેડ ઝોનમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે નોન રેસિડેન્ટ ઈન્ડિયન (NRI)ને પાંચ વર્ષ સુધી આવકવેરામાં છૂટ આપવામાં આવી તે સારી વાત છે. નિખિલ ભટ્ટે કહ્યું કે, બજેટ-2026 મધ્યમ વર્ગ અને રોકાણકારો માટે નિરાશાજનક રહ્યું પણ ગ્રામીણ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ખેડૂતો અને લાંબાગાળાના વિકાસ માટે દિશા સૂચક છે.* * * * * * *

ભાસ્કર એક્સપર્ટ પેનલ…

• જયંત કૃષ્ણા: અમેરિકન થિંક ટેન્ક CSIS ખાતે અર્થશાસ્ત્રી અને સિનિયર ફેલો. કેન્દ્ર સરકારના નેશનલ સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશનના ભૂતપૂર્વ CEO.
• સ્વાતિ કુમારી: પર્સનલ ફાઇનાન્સ પ્લેટફોર્મ Bwealthy ના સ્થાપક. અનેક મીડિયા હાઉસમાં બિઝનેસ પત્રકાર તરીકે કામ કર્યું છે.
• બળવંત જૈન: ટેક્સ, પર્સનલ ફાઇનાન્સ અને રોકાણ નિષ્ણાત. ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ તરીકે 40 વર્ષથી વધુનો અનુભવ.
• નિખિલ ભટ્ટ : જામનગર સ્થિત સેબી રજીસ્ટરર્ડ સ્ટોક માર્કેટ એક્સપર્ટ. ઈન્વેસ્ટમેન્ટ પોઈન્ટના ફાઉન્ડર.