ડેનમાર્ક હાલમાં એક વિચિત્ર અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ફસાયેલું છે. તેનો સામનો કોઈ દુશ્મન દેશ સાથે નહીં, પરંતુ તેના પોતાના સહયોગી દેશ અમેરિકા સાથે છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવાની ઘણી ધમકીઓ આપી ચૂક્યા છે.

ગ્રીનલેન્ડ સત્તાવાર રીતે ડેનમાર્કનો ભાગ છે અને તે પણ અમેરિકાની જેમ NATO સભ્ય છે. એટલે કે, એવી પરિસ્થિતિઓ ઊભી થઈ છે જ્યાં NATOનો જ એક સભ્ય દેશ, બીજા સભ્ય દેશને લશ્કરી કાર્યવાહીની ધમકી આપી રહ્યો છે.

ડેનમાર્કની આવી પરિસ્થિતિ અંગે ગ્રીસના પૂર્વ નાણા મંત્રી અને અર્થશાસ્ત્રી યાનિસ વારોફાકિસે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે આ ગ્રીનલેન્ડના કર્મોનું ફળ છે. તેમણે કહ્યું કે NATO બાહ્ય દુશ્મનોથી બચાવવા માટે છે, પરંતુ આંતરિક દુશ્મનોથી રક્ષણ માટે નથી.

જ્યારે 1974માં NATOના બે સભ્ય દેશો ગ્રીસ અને તુર્કીયે વચ્ચે સાયપ્રસને લઈને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી, ત્યારે ડેનમાર્કે કહ્યું હતું કે NATOનું કામ કોઈ સભ્ય દેશને બીજા સભ્ય દેશથી બચાવવાનું નથી.

શું આ નાટોના અંતની શરૂઆત છે

નાટોની સ્થાપના 1949માં સોવિયત સંઘથી બચાવવા માટે થઈ હતી. તેના નિયમોનો આર્ટિકલ-5 કહે છે કે જો કોઈ એક સભ્ય પર હુમલો થાય, તો તેને બધા પર હુમલો માનવામાં આવશે. પરંતુ સમસ્યા એ છે કે જો હુમલો નાટોની અંદરથી જ થાય, તો શું થશે? આ અંગે નાટોના નિયમો સ્પષ્ટ નથી.

ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી યુરોપ અને નાટો દેશોને ઉશ્કેરતા નિવેદનો આપી રહ્યા છે. તેઓ વારંવાર ગ્રીનલેન્ડને પોતાના નિયંત્રણમાં લેવાની વાત કરી ચૂક્યા છે. યુરોપના ઘણા નેતાઓ અને નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો અમેરિકાએ ખરેખર તાકાતના જોરે ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તો આ નાટો માટે અંતની શરૂઆત હોઈ શકે છે.

યુરોપિયન દેશોએ ડેનમાર્કના સમર્થનમાં પ્રતીકાત્મક રીતે સૈનિકો મોકલ્યા છે. બ્રિટને માત્ર એક સૈનિક અને નોર્વેએ બે સૈનિકો મોકલ્યા. આ પગલું લશ્કરી નહીં, પરંતુ રાજકીય સંદેશ હતો. જોકે, આનાથી ટ્રમ્પ નારાજ થયા અને તેમણે ડેનમાર્કના સમર્થનમાં ઉભેલા યુરોપિયન દેશો પર 10 ટકા ટેરિફ લગાવવાની જાહેરાત કરી દીધી.

તુર્કીયે અને સાયપ્રસ વચ્ચે શું વિવાદ છે?

સાયપ્રસ એક નાનો ટાપુ છે, પરંતુ તેનું ભૌગોલિક અને રાજકીય મહત્વ ખૂબ મોટું રહ્યું છે. તે યુરોપ, એશિયા અને મધ્ય પૂર્વની વચ્ચે સ્થિત છે. લાંબા સમય સુધી સાયપ્રસ પર બ્રિટનનું શાસન હતું અને 1960માં તે બ્રિટનથી આઝાદ થયું.

આઝાદી સમયે સાયપ્રસની વસ્તી બે ભાગમાં વહેંચાયેલી હતી. ત્યારે લગભગ 80% વસ્તી ગ્રીક મૂળની હતી અને લગભગ 18% તુર્કીયે મૂળની. બંને સમુદાયો વચ્ચે પહેલેથી જ તણાવ હતો, તેથી આઝાદીની સાથે જ એક ખાસ વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવી.

આ વ્યવસ્થા હેઠળ

શરૂઆતથી જ આ વ્યવસ્થા નબળી સાબિત થઈ. ગ્રીક અને તુર્કી સમુદાયો વચ્ચે અથડામણો થતી રહી. ઘણી વાર હિંસા પણ થઈ અને બંને તરફ વિશ્વાસ ખતમ થતો ગયો.

પછી આવ્યું 1974. તે સમયે ગ્રીસમાં સૈન્ય સરકાર હતી. તેઓ સાયપ્રસને ગ્રીસમાં ભેળવવા માંગતા હતા. જુલાઈ 1974માં ગ્રીસ સમર્થિત લોકોએ સાયપ્રસમાં બળવો કર્યો અને રાષ્ટ્રપતિ માકારિયોસને સત્તા પરથી હટાવી દીધા.

આનાથી નારાજ થઈને તુર્કીએ પણ સાયપ્રસ પર હુમલો કર્યો. તેમણે સાયપ્રસના લગભગ 36 ટકા હિસ્સા પર કબજો કરી લીધો. લાખો લોકો પોતાનાં ઘર છોડીને ભાગવા મજબૂર બન્યા. ગ્રીક લોકો દક્ષિણ તરફ ગયા અને તુર્કી લોકો ઉત્તર તરફ.

આ પછી સાયપ્રસ હંમેશા માટે બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું. દક્ષિણનો હિસ્સો ગ્રીક સાયપ્રસના નિયંત્રણમાં રહ્યો. ઉત્તરનો હિસ્સો તુર્કી સાયપ્રસના નિયંત્રણમાં ગયો.

તુર્કી સમર્થિત ઉત્તરના હિસ્સાએ પાછળથી પોતાને “ઉત્તરી સાયપ્રસ રિપબ્લિક” ઘોષિત કરી દીધું, પરંતુ તુર્કી સિવાય દુનિયાનો કોઈ પણ દેશ તેને માન્યતા આપતો નથી. આજે પણ બંને હિસ્સાઓ વચ્ચે એક યુએન નિયંત્રિત બફર ઝોન છે, જેને ‘ગ્રીન લાઇન’ કહેવાય છે.

સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે તે સમયે નાટોએ કોઈ સૈન્ય હસ્તક્ષેપ કર્યો ન હતો, કારણ કે ગ્રીસ અને તુર્કી બંને નાટોના સભ્ય હતા. આ જ કારણ છે કે આ મામલો આજે પણ નાટોની સૌથી મોટી નબળાઈના ઉદાહરણ તરીકે જોવાય છે.

જો US હુમલો કરશે તો NATO શું કરશે યુરોપિયન યુનિયન (EU) અને ઇન્ટરનેશનલ લો એક્સપર્ટ સ્ટીવન બ્લેકમેન અનુસાર, ટ્રમ્પની ધમકી NATOની મૂળભૂત વિચારધારા વિરુદ્ધ છે. આ સંગઠનનો મૂળ સિદ્ધાંત છે કે સભ્ય દેશોની સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવામાં આવશે.

કેટલાક નિષ્ણાતો માંગ કરી રહ્યા છે કે યુરોપે ટ્રમ્પ સામે ઝૂકવાનું બંધ કરવું જોઈએ અને કડકાઈ બતાવવી જોઈએ, જેમ કે અમેરિકાના સૈન્ય ઠેકાણા બંધ કરવાની ધમકી આપવી, અમેરિકી બોન્ડની ખરીદી રોકવી અથવા અમેરિકી ટેક કંપનીઓ પર કડક નિયમો લગાવવા. પરંતુ યુરોપના આંતરિક મતભેદો એટલા ઊંડા છે કે હાલમાં આવું થવું મુશ્કેલ લાગે છે.

ગ્રીનલેન્ડને ભલે મોટાભાગે સ્વાયત્તતા મળી હોય, પરંતુ તેની રક્ષા અને વિદેશ નીતિની જવાબદારી હજુ પણ ડેનમાર્ક પાસે છે. જો અમેરિકાએ ખરેખર કોઈ સૈન્ય પગલું ભર્યું, તો NATOના ભવિષ્ય પર પણ મોટો પ્રશ્ન ઊભો થશે.

જો અમેરિકા જેવા સૌથી શક્તિશાળી સભ્યએ જ ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તો NATO કંઈ કરી શકશે નહીં, કારણ કે કોઈપણ સૈન્ય નિર્ણય માટે બધાની સંમતિ જરૂરી હોય છે. જોકે, આનાથી NATO તરત જ સમાપ્ત થશે નહીં, પરંતુ તેની વિશ્વસનીયતાને ઊંડો આંચકો ચોક્કસ લાગશે.