દેવાથી ઝઝૂમી રહેલા પાકિસ્તાને 50 વર્ષ પછી ફરીથી અન્ય દેશોને દારૂ વેચવાનું શરૂ કર્યું છે. દેશની એકમાત્ર સ્થાનિક કંપની મરી બ્રુઅરીએ એપ્રિલ 2026માં બ્રિટન, જાપાન, પોર્ટુગલ અને થાઈલેન્ડ જેવા દેશોને બિયર અને અન્ય આલ્કોહોલિક ડ્રિંક્સની નિકાસ કરી છે.

કંપનીના એક્સપોર્ટ મેનેજર રમીઝ શાહના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં શરૂઆતમાં વિદેશોમાં નેટવર્ક બનાવવામાં આવી રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં ઉત્પાદન વધારવાની યોજના છે.

પાકિસ્તાનમાં મુસ્લિમ વસ્તી માટે લગભગ 50 વર્ષ પહેલાં ઇસ્લામિક નિયમોનો હવાલો આપીને દારૂ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ પછી દારૂની નિકાસ પણ બંધ થઈ ગઈ હતી. જોકે, પાકિસ્તાનમાં બિન-મુસ્લિમો માટે કેટલીક છૂટ હતી.

પાકિસ્તાન સરકારે 2025માં દારૂની નિકાસની મંજૂરી આપી હતી, જે પછી હવે તે દેશોમાં સપ્લાય શરૂ કરવામાં આવી છે જે ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ ઈસ્લામિક કોઓપરેશન (OIC) નો ભાગ નથી.

પાકિસ્તાન પર 138 અબજ ડોલરનું વિદેશી દેવું

મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, પાકિસ્તાની સરકારની કમાણી અને ખર્ચ વચ્ચે મોટો તફાવત છે. નાણાકીય વર્ષ 2026માં સરકારની વાસ્તવિક આવક લગભગ 11,072 અબજ પાકિસ્તાની રૂપિયા (40 અબજ ડોલર) છે, જ્યારે ખર્ચ 16,286 અબજ રૂપિયા (58 અબજ ડોલર) સુધી પહોંચી ગયો છે. તેમાંથી લગભગ 8,200 અબજ રૂપિયા (30 અબજ ડોલર) માત્ર દેવાના વ્યાજ ચૂકવવામાં ખર્ચ થઈ રહ્યા છે.

પાકિસ્તાન પર હાલમાં લગભગ 38,640 અબજ પાકિસ્તાની રૂપિયા (138 અબજ ડોલર)નું બાહ્ય દેવું છે. તેમાં સરકારી દેવા ઉપરાંત ખાનગી ક્ષેત્ર, બેંકો અને કંપનીઓની જવાબદારીઓ પણ સામેલ છે. તેમાંથી લગભગ 25,760 અબજ પાકિસ્તાની રૂપિયા (92 અબજ ડોલર) સરકારી દેવું છે.

પહેલા નોન-આલ્કોહોલિક પ્રોડક્ટ્સ જ વેચી રહી હતી મરી બ્રુઅરી

છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી મરી બ્રુઅરી માત્ર નોન-આલ્કોહોલિક ડ્રિંક્સની નિકાસ કરી રહી હતી. તેમાં પેકેજ્ડ જ્યુસ, મિનરલ વોટર અને ફ્રુટ ફ્લેવરવાળા ડ્રિંક્સનો સમાવેશ થાય છે. છેલ્લા નાણાકીય વર્ષમાં કંપનીની કમાણી 100 મિલિયન ડોલર (28 અબજ PKR) રહી હતી. કંપનીના CEO ઇસ્ફાનયાર ભંડારાએ નિકાસ લાઇસન્સ માટે પ્રયાસ કર્યો હતો.

2021માં પાકિસ્તાને બલુચિસ્તાનમાં એક ચીની કંપનીને પણ દારૂ બનાવવાની પરવાનગી આપી હતી, જેથી ત્યાં કામ કરી રહેલા ચીની નાગરિકોની જરૂરિયાતો પૂરી થઈ શકે. પ્રતિબંધ પહેલાં મરી બ્રુઅરી ભારત, અફઘાનિસ્તાન અને અમેરિકા જેવા દેશોમાં દારૂની નિકાસ કરતી હતી. હવે ફરી એકવાર કંપની વિદેશી બજારમાં પોતાની પકડ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

રાવલપિંડી સ્થિત મરી બ્રુઅરીની પ્રોડક્શન લાઇન પર બિયરના ડબ્બાની તપાસ કરતો એક કર્મચારી.

ભુટ્ટોએ દારૂના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો

એપ્રિલ 1977માં પાકિસ્તાનના તત્કાલીન પીએમ ઝુલ્ફિકાર અલી ભુટ્ટોએ દેશમાં દારૂના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. તે સમયે ભુટ્ટો સરકાર વિરુદ્ધ એક મોટું અને હિંસક વિરોધ આંદોલન ચાલી રહ્યું હતું.

ભુટ્ટો પર 1977ની ચૂંટણીમાં ગેરરીતિ કરવા ઉપરાંત ‘પશ્ચિમી જીવનશૈલી’ અપનાવવા જેવા આરોપો લાગી રહ્યા હતા. જ્યારે ભુટ્ટોએ આ વિપક્ષી નેતાઓ સાથે વાતચીત શરૂ કરી, ત્યારે તેમની કેટલીક માંગણીઓ હતી. જેમ કે નાઇટ ક્લબ અને બાર બંધ કરવામાં આવે અને દારૂનું વેચાણ સંપૂર્ણપણે રોકવામાં આવે.

આ જ દબાણમાં ભુટ્ટો સરકારે કરાચીમાં બનનારા એક મોટા કેસિનોની યોજના પણ રદ કરી દીધી. આ કેસિનો મે 1977માં શરૂ થવાનો હતો. આ કેસિનો એક વેપારી તુફૈલ શેખ બનાવી રહ્યા હતા, જેમના જૂના સૈન્ય શાસક અયુબ ખાન અને બાદમાં ભુટ્ટો સરકાર સાથે સારા સંબંધો હતા.

શેખ પહેલાથી જ કરાચીના સદ્દર વિસ્તારમાં હોટલ અને નાઇટ ક્લબ ચલાવતા હતા અને તેમને આશા હતી કે નવા કેસિનોથી ખાડી દેશો અને યુરોપમાંથી ઘણા પ્રવાસીઓ પાકિસ્તાન આવશે.

જ્યારે ભુટ્ટોએ દારૂ અને નાઇટ ક્લબ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય કર્યો, ત્યારે શેખ ચિંતિત થઈ ગયા. પરંતુ ભુટ્ટોએ તેમને ખાતરી આપી કે આ ફક્ત થોડા સમય માટે છે અને પરિસ્થિતિ સુધરતા જ તેને સમાપ્ત કરી દેવામાં આવશે.

જનરલ ઝિયા ઉલ હક (ડાબે) અને ઝુલ્ફિકાર અલી ભુટ્ટો (જમણે). ઝિયાના આદેશ બાદ જ ભુટ્ટોને ફાંસી આપવામાં આવી હતી. જનરલ ઝિયા બાદમાં પ્લેન ક્રેશમાં માર્યા ગયા હતા.

ઝિયા ઉલ હકે વધુ કડક કાયદા બનાવ્યા

કાગળ પર ભલે બાર અને દારૂની દુકાનો બંધ થઈ ગઈ હતી, પરંતુ હોટલો અને દુકાનોના પાછળના રસ્તાઓથી દારૂ સરળતાથી મળી રહ્યો હતો. પરંતુ ભુટ્ટો લાંબા સમય સુધી સત્તામાં રહી શક્યા નહીં. જુલાઈ 1977માં એક સૈન્ય શાસક ઝિયા ઉલ હકે તેમની સરકાર પાડી દીધી.

ઝિયાએ સત્તામાં આવ્યા બાદ આ કાયદાને વધુ કડક બનાવ્યો અને તેને ઇસ્લામિક કાયદા સાથે જોડી દીધો. તેમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું કે મુસલમાનો માટે દારૂ વેચવો અને પીવો ગેરકાનૂની છે અને તેના માટે કડક સજા થશે.

જોકે એક રસ્તો છોડવામાં આવ્યો હતો – લાયસન્સવાળી દારૂની દુકાનો. આ દુકાનો ફક્ત બિન-મુસ્લિમ લોકોના નામે ચાલી શકતી હતી અને તેમને જ દારૂ વેચવાની પરવાનગી હતી. વિદેશી લોકો પણ સરકાર પાસેથી પરમિટ લઈને ત્યાંથી દારૂ ખરીદી શકતા હતા.

જુલાઈ 1977માં બળવો કરીને ઝિયા ઉલ હકે દારૂના કાયદાને વધુ કડક બનાવ્યો.

મુશર્રફે કાયદામાં છૂટછાટ આપી

સમય જતાં પાકિસ્તાનમાં આવી લાયસન્સવાળી દારૂની દુકાનોની સંખ્યા વધતી ગઈ, ખાસ કરીને સિંધ અને બલુચિસ્તાનમાં, જેમ કે કરાચી અને ક્વેટામાં. જનરલ પરવેઝ મુશર્રફના શાસનકાળ (1999–2008) દરમિયાન આ સંખ્યા વધુ વધી.

મુશર્રફ પોતાને ઉદારવાદી ગણાવતા હતા. તેમણે 1979ના કાયદાને હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ રાજકીય મજબૂરીઓના કારણે તેઓ તેમ કરી શક્યા નહીં. જોકે, તેમના સમયમાં દારૂ સંબંધિત કાયદાના અમલમાં ઢીલ આપવામાં આવી હતી. આ કારણે મુસ્લિમો માટે પણ દારૂ મેળવવો સરળ બની ગયો હતો.

દાવો- દારૂબંધીના કારણે ઘણા લોકો હેરોઈન તરફ વળ્યા

પાકિસ્તાનના ધાર્મિક સંગઠનો આજે પણ કહે છે કે સરકારો દારૂબંધીને યોગ્ય રીતે લાગુ કરતી નથી. જ્યારે બીજી તરફ કેટલાક લોકો કહે છે કે આ પ્રતિબંધે ગેરકાયદેસર દારૂ માફિયાને જન્મ આપ્યો અને ઝેરી દારૂથી સેંકડો લોકોના મોત થયા.

તેમનું એમ પણ કહેવું છે કે દારૂ પર પ્રતિબંધના કારણે ઘણા લોકો હેરોઈન તરફ વળ્યા, જે ઘણું વધારે ખતરનાક છે. એક આંકડો આ વાત દર્શાવે છે કે 1979માં પાકિસ્તાનમાં હેરોઈનના માત્ર બે કેસ સામે આવ્યા હતા, પરંતુ 1985 સુધીમાં પાકિસ્તાન વિશ્વમાં હેરોઈનના સૌથી મોટા ગ્રાહકોમાં સામેલ થઈ ગયું.

2008ના એક અભ્યાસમાં પણ જાણવા મળ્યું કે 1977 અને 1979ના પ્રતિબંધો છતાં પાકિસ્તાનમાં દારૂનું સેવન ચાલુ રહ્યું, કારણ કે ગેરકાયદેસર માર્ગો ઉપલબ્ધ હતા. આના પરથી એ વાત સામે આવે છે કે કાયદો બનાવીને લોકોની આદતોને સંપૂર્ણપણે બદલી શકાતી નથી.

દક્ષિણ એશિયામાં 5000 વર્ષથી દારૂ પીવાય છે

ધાર્મિક લોકો અવારનવાર કહે છે કે દારૂ પીવો ઇસ્લામ વિરુદ્ધ છે અને આ આદત અંગ્રેજોના સમયની દેન છે. પરંતુ ઇતિહાસ કંઈક બીજું જ કહે છે. દક્ષિણ એશિયામાં લોકો 5000 વર્ષથી દારૂ પી રહ્યા છે. સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિમાં પણ દારૂ બનાવવામાં આવતો હતો. તક્ષશિલા મ્યુઝિયમમાં વિશ્વના સૌથી જૂના ડિસ્ટિલરમાંથી એક રાખવામાં આવ્યું છે, જે મોહેંજોદડોમાં મળ્યું હતું.

મુઘલ અને દિલ્હી સલ્તનતના સમયમાં દારૂ, ભાંગ અને અફીણ બધું સામાન્ય હતું. ઘણા શાસકો પોતે દારૂ પીતા હતા. કેટલાકએ રોક લગાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે સફળ ન થયો.

—————————–

આ સમાચાર પણ વાંચો…

ટ્રમ્પે કહ્યું- 8-9 વર્ષ વધુ રાષ્ટ્રપતિ રહીશ:સાંભળીને લોકો હસવા લાગ્યા તો કહ્યું- હું મજાક નથી કરી રહ્યો, હજુ ઘણું કામ કરવાનું બાકી છે

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર રાષ્ટ્રપતિ બનવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. વ્હાઇટ હાઉસમાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન ટ્રમ્પે કહ્યું કે તેઓ 8-9 વર્ષ પછી પદ છોડશે. આ સાંભળીને ત્યાં હાજર લોકો હસવા લાગ્યા ત્યારે ટ્રમ્પે કહ્યું કે તેઓ મજાક નથી કરી રહ્યા. તેમને કામ કરવું ગમે છે. ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું કે હજુ તેમના કાર્યકાળની શરૂઆત જ છે અને ઘણું કામ બાકી છે.

ટ્રમ્પ આવતા મહિને 80 વર્ષના થશે. તેમણે પોતાની ઉંમરને લઈને પણ મજાક કરી. તેમણે કહ્યું, “હું વૃદ્ધ નથી; હું વૃદ્ધ કરતાં ઘણો યુવાન છું. મને આજે પણ એવું જ લાગે છે જેવું 50 વર્ષ પહેલાં લાગતું હતું.” વાંચો સંપૂર્ણ સમાચાર…

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો