આયુર્વેદની પ્રસિદ્ધ અવધારણા ‘દિનચર્યા’ આજે પણ એટલી જ પ્રાસંગિક છે, જેટલી આધુનિક જીવનશૈલી પહેલાં હતી. નિર્ધારિત સમયે જાગવું, યોગ્ય સમયે ભોજન કરવું, કસરત, પૂરતી ઊંઘ અને ખાનપાનમાં સંયમ તેનો મૂળ મંત્ર છે. વિજ્ઞાન પણ હવે આ આદતોને સાચી માને છે, બસ ભાષા અલગ છે. જેમ કે સર્કેડિયન સાયકલ, મેટાબોલિઝમ અને બિહેવિયરલ સાયન્સ. આ જ વૈજ્ઞાનિક વિચાર પર આધારિત આધુનિક આયુર્વેદિક બ્રાન્ડ કપિવાના સંસ્થાપક અને સીઈઓ અમીવ શર્માએ દૈનિક ભાસ્કર સાથે ખાસ વાતચીત કરી. વાંચો મુખ્ય અંશ: તમારા દૃષ્ટિકોણથી વિજ્ઞાન આધારિત આયુર્વેદ શું છે? આજકાલ લોકો લાંબુ જીવી રહ્યા છે, પરંતુ તે જરૂરી નથી કે તેઓ સ્વસ્થ પણ હોય. અહીં આયુર્વેદની સૌથી મોટી ભૂમિકા છે. પરંતુ આયુર્વેદને આધુનિક ચિકિત્સાનો વિકલ્પ માનવો ખોટો હશે. ગંભીર ચેપ, હાર્ટ એટેક, કેન્સર, ટ્રોમા જેવી પરિસ્થિતિઓમાં એવિડન્સ-બેઝ્ડ સારવાર જ જરૂરી છે. તેનો સાચો રસ્તો છે ઇન્ટિગ્રેશન. આધુનિક ચિકિત્સા ડાયગ્નોસિસ (તપાસ) અને ઇમરજન્સી કેરમાં આગળ છે, જ્યારે આયુર્વેદ લાઇફસ્ટાઇલ ગાઇડન્સ અને લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રહેવામાં મદદ કરે છે. આ જ કારણ છે કે જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે હવે માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ આખી દુનિયા ‘સાયન્ટિફિક-આયુર્વેદ’ અપનાવી રહી છે. આયુર્વેદિક બ્રાન્ડ્સને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળવા છતાં કપિવા પોતાની જગ્યા કેવી રીતે બનાવી રહ્યું છે? કપિવા નામ ત્રણ આયુર્વેદિક દોષો – કફ, પિત્ત અને વાતથી બનેલું છે. છેલ્લા પાંચ દાયકામાં કોઈ મોટી આયુર્વેદિક બ્રાન્ડ ઉભરી નથી. 2016માં શરૂ થયેલ કપિવા આજે વાર્ષિક 500 કરોડનું ટર્નઓવર પાર કરી ચૂક્યું છે. આમાંથી 70% વ્યવસાય પુનરાવર્તિત ગ્રાહકો પાસેથી આવે છે. હવે કંપનીના ઉત્પાદનો દેશના 400થી વધુ શહેરોમાં એક લાખથી વધુ સ્ટોર્સમાં ઉપલબ્ધ છે. આ ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે. કંપની તેની એપ ‘કપિવા ડોટ ઇન’ ઉપરાંત એમેઝોન જેવી સાઇટ્સ પર પણ સપ્લિમેન્ટ સેગમેન્ટમાં અગ્રણી છે. કપિવા AIIMS જેવી સંસ્થાઓમાં ડોકટરો સાથે પણ કામ કરે છે. એટલું જ નહીં, ચીનમાં પણ દર ત્રણમાંથી એક પ્રિસ્ક્રિપ્શનમાં આયુર્વેદિક દવા શામેલ હોય છે. આમ જ નથી. કપિવાના ચીફ ઇનોવેશન ઑફિસર ડો. આર. ગોવિંદરાજન એમ. ફાર્મ અને પીએચ.ડી. છે. આયુર્વેદને લઈને તમે જાગૃતિ કેવી રીતે વધારી રહ્યા છો? અત્યાર સુધી ‘વર્ડ ઑફ માઉથ’ જ કંપનીની સૌથી મોટી તાકાત રહી છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં કંપની દર મહિને લગભગ પાંચ લાખ લોકો સુધી પહોંચી રહી છે. હવે અમે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પણ ગંભીરતાથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છીએ. વિજ્ઞાનની આધુનિક દુનિયામાં આયુર્વેદ એલોપેથી સામે કેવી રીતે મુકાબલો કરશે? આ મામલે સંકલનની જરૂર છે. આયુર્વેદ માટે વૈજ્ઞાનિક ચકાસણી જરૂરી છે. માત્ર જૂનું હોવાથી કોઈ પણ નુસખો અસરકારક બની જતો નથી. ઘણી આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટીઓ અને ફોર્મ્યુલેશનની સુરક્ષા, યોગ્ય માત્રા અને અસરકારકતા સાબિત કરવા માટે સખત ક્લિનિકલ ટ્રાયલ જરૂરી છે. આ દિશામાં સંશોધન વધી રહ્યું છે. સૌથી અસરકારક પદ્ધતિઓને વ્યાપક સ્વીકૃતિ મળી રહી છે. હેલ્ધી એજિંગ, પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થકેર, સ્ટ્રેસ રિડક્શન અને સસ્ટેનેબલ લિવિંગ આજે દુનિયાભરની પ્રાથમિકતાઓ બની ચૂકી છે. આ એવા ક્ષેત્રો છે, જ્યાં આયુર્વેદનું યોગદાન મહત્વનું છે.