નેપાળ સરકારે એક રૂપિયાના સિક્કા પરથી વિવાદાસ્પદ રાષ્ટ્રીય નકશો હટાવવાનો પ્રસ્તાવ ફગાવી દીધો છે. કેબિનેટે નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક (NRB)ની નવી ડિઝાઇનને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કરતા સુધારા માટે પાછો મોકલ્યો છે.

સરકારે નિર્દેશ આપ્યો છે કે નવા સિક્કા પર લો ઘેકર મઠની તસવીર સાથે નેપાળનો સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય નકશો પણ સામેલ કરવામાં આવે. આ એ જ નકશો છે, જેમાં ભારતના લિપુલેખ, કાલાપાણી અને લિમ્પિયાધુરાને નેપાળનો ભાગ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. આ માહિતી સરકારી અધિકારીઓ અને નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકના અધિકારીઓના હવાલાથી સામે આવી છે.

નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકની નોટ અને સિક્કા ડિઝાઇન સમિતિએ એક રૂપિયાના સિક્કા પર મુસ્તાંગના ઐતિહાસિક લો ઘેકર મઠની તસવીર લગાવવાનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કર્યો હતો. NRB બોર્ડમાંથી મંજૂરી મળ્યા બાદ તેને નાણા મંત્રાલય દ્વારા અંતિમ મંજૂરી માટે મંત્રી પરિષદ પાસે મોકલવામાં આવ્યો હતો.

તસવીર નેપાળના 1 રૂપિયાના સિક્કાની છે, જેના પર વિવાદિત નકશો અંકિત કરવામાં આવ્યો

વર્તમાન સરકાર બન્યા પહેલા જ પ્રસ્તાવ તૈયાર થયો હતો

અધિકારીઓના મતે, આ પ્રસ્તાવ વર્તમાન સરકાર બન્યા પહેલા જ તૈયાર થવાનું શરૂ થઈ ગયું હતું. હેતુ ચલણ પર સાંસ્કૃતિક વારસાને સંતુલિત રીતે દર્શાવવાનો હતો.

NRBનું કહેવું છે કે વર્તમાન નોટો અને સિક્કાઓ પર પશુપતિનાથ અને જાનકી મંદિર જેવા હિંદુ ધાર્મિક સ્થળો છે, જ્યારે બૌદ્ધ વારસો ઓછો દેખાય છે. આ જ કારણોસર નેપાળના સૌથી જૂના બૌદ્ધ મઠોમાં સામેલ લો ઘેકર મઠને પસંદ કરવામાં આવ્યો. આનાથી મુસ્તાંગમાં પર્યટન વધવાની પણ આશા છે.

તસવીર નેપાળના અપર મુસ્તાંગ ક્ષેત્રમાં સ્થિત લો ઘેકર મઠની છે. તેને નેપાળના સૌથી પ્રાચીન બૌદ્ધ મઠોમાં ગણવામાં આવે છે.

હવે સિક્કાની માત્ર ડિઝાઇન નહીં, ધાતુ પણ બદલાશે

નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક કેબિનેટના નિર્દેશ મુજબ નવી ડિઝાઇન તૈયાર કરશે, જેમાં રાષ્ટ્રીય નકશો અને લો ઘેકર મઠ બંને હશે. સરકારની અંતિમ મંજૂરી મળ્યા પછી જ નવા સિક્કાનું ઉત્પાદન શરૂ થશે.

નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક એક રૂપિયાના સિક્કાની ધાતુ અને વજન બદલવાની તૈયારી પણ કરી રહ્યું છે. હાલમાં એક રૂપિયાનો સિક્કો બનાવવામાં 2 રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ થાય છે. ખર્ચ ઘટાડવા માટે તેને સફેદ ધાતુમાંથી બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.

આ ઉપરાંત, 10 રૂપિયાના સિક્કા પર દૈલેખના ભૂર્તિ દેવલ મંદિર સમૂહને શામેલ કરવાનો પ્રસ્તાવ પણ વિચારણા હેઠળ છે.

2020ના નકશા પછી ઉભો થયેલો વિવાદ

ભારત-નેપાળ સરહદ વિવાદ 2020માં થયો હતો. ભારતે ઉત્તરાખંડના લિપુલેખ ઘાટ સુધીના રસ્તાનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. નેપાળે તેનો વિરોધ કરતા મે 2020માં નવો રાજકીય નકશો બહાર પાડ્યો, જેમાં કાલાપાણી, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરાને પોતાના ક્ષેત્રનો ભાગ દર્શાવ્યો.

ત્યારબાદ જૂન 2020માં નેપાળની સંસદે બંધારણમાં સુધારો કરીને આ નકશાને સત્તાવાર માન્યતા આપી. ત્યારથી આ જ નકશો સરકારી દસ્તાવેજો, શાળાના પુસ્તકો, પાસપોર્ટ, 100 રૂપિયાની નોટ અને 1 તથા 2 રૂપિયાના સિક્કાઓ પર ઉપયોગમાં લેવાય છે. હવે સરકારે નવા 1 રૂપિયાના સિક્કાની ડિઝાઇનમાં પણ આ જ સત્તાવાર નકશાને જાળવી રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

ભારતે નેપાળના આ પગલા પર સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. ભારતનું કહેવું છે કે કાલાપાણી, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરા ભારતીય ક્ષેત્રો છે અને સરહદ વિવાદનો ઉકેલ બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત દ્વારા થવો જોઈએ, ન કે એકતરફી નકશો બદલીને.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો